Negen nadelen van de verzorgingsstaat (en één voordeel)
 |
Een sigaar uit eigen doos, gedwongen winkelnering, verspilling, demoralisering; tegen de verzorgingsstaat is heel wat in te brengen. Waarom iedereen beter af zou zijn zonder.
De verzorgingsstaat gaat soms behoorlijk ver in het bevorderen van het welzijn van zijn onderdanen. In 2001 besloot de gemeente Tilburg te gaan betalen voor het regelmatige prostitueebezoek van een gehandicapte man, die beweerde door zijn handicap niet aan een vrouw te kunnen komen. Dit op basis van een positief advies van de GGD, die na onderzoek concludeerde dat de hoer een positieve invloed had op de gezondheid van de man.
Critici van de verzorgingsstaat pleiten meestal alleen voor het beperken en hervormen ervan om het betaalbaar te houden. De uitkeringen zijn te hoog, misbruik moet worden teruggedrongen, uitvoering moet worden geprivatiseerd, et cetera. De verzorgingsstaat als zodanig wordt niet ter discussie gesteld. Die vinden we in Nederland blijkbaar nog steeds heel belangrijk, anders zouden we er niet zoveel miljarden aan uitgeven. Maar daar kun je ook anders over denken. Negen bezwaren. En een pluspunt.
1. Hoge belastingen
De verzorgingsstaat is een sigaar uit eigen doos. Door de hoge belastingen die nodig zijn om haar te bekostigen, houden we veel minder geld over om zelf vrij te besteden. De overheidsuitgaven als percentage van het bruto binnenlands product geven een goed idee van de omvang van de verzorgingsstaat. Rond 1900 lagen die op ongeveer tien procent. In 2002 was dat 48 procent. Van het overheidsbudget gaat ongeveer 27 procent naar een aantal essentiële kerntaken (defensie, openbaar bestuur, politie, infrastructuur, milieu), 27 procent gaat naar sociale zekerheid, 36 procent naar onderwijs, zorg, subsidies, ontwikkelingshulp en EU en maar liefst tien procent naar rentebetalingen op de overheidsschuld. Als we alles behalve de genoemde kerntaken tot de verzorgingsstaat rekenen, zou het afschaffen van de verzorgingsstaat een bezuiniging van 139 miljard euro per jaar opleveren en de overheidsuitgaven terugbrengen tot dertien procent van het bruto binnenlands product. Dat is wel wat anders dan de minibezuinigingen waar in kabinetsformaties om wordt gevochten, en die bij nader inzien meestal op een lastenverhoging in plaats van een lastenverlaging neerkomen.
De belastingen zijn bovendien minder progressief zijn dan vaak wordt gedacht. Het zijn niet alleen de rijken die veel betalen. Kostprijsverhogende belastingen (zoals btw, vennootschapsbelasting, accijnzen) zijn ongeveer evenredig met het inkomen en sociale premies zijn degressief. Al met al varieert de lastendruk over alle inkomensgroepen ongeveer tussen de vijftig en 65 procent. Zelfs de laagste inkomens staan dus de helft van hun koopkracht af aan de regering. (Berekening voor 1991/1992, bron: Overheidsfinanciën.)
2. Gedwongen winkelnering
Het grootste deel van de verzorgingsstaat bestaat uit allerlei door de belastingbetaler bekostigde 'gratis' of gesubsidieerde diensten. Gedwongen winkelnering dus. Het is een vorm van verregaand paternalisme dat de overheid bepaalt waar de burgers hun geld aan moeten uitgeven. Misschien wil de gemiddelde burger wel liever meer aan vakanties uitgeven dan aan cultuur of gezondheidszorg. En de meeste economen zijn het erover eens dat goederen en diensten het efficiëntst via de vrije markt geleverd kunnen worden. Dat is goedkoper en zorgt voor een optimale afstemming op werkelijke behoeften. Milton Friedman stelt als vuistregel dat het de overheid twee keer zoveel kost als de vrije markt om een dienst te leveren.
Zaken als onderwijs en zorg zijn een soort communistische sector in onze economie, inclusief de bijhorende eenheidsworst, hoge kosten, wachtlijsten en lage servicegerichtheid. Niemand wil dat we, zoals in het voormalige Oostblok, ons eten in staatssupermarkten moeten kopen of onze kleding in staatswinkels. Waarom zou het dan wel een goed idee zijn dat de overheid voor onze cultuur, woonruimte, educatie, gezondheid, enzovoort zorgt? De veronderstelling dat de armen het anders niet kunnen betalen, is geen doorslaggevend argument. Ten eerste betalen de laagste inkomens ook veel belastingen en premies. Ook zij zullen waarschijnlijk meer profijt hebben van belastingverlaging, zodat ze hun diensten naar eigen keuze op de vrije markt kunnen kopen. Ten tweede: als het doel is om inkomen over te hevelen van rijk naar arm, dan is het niet nodig dat in de vorm van gratis of gesubsidieerde diensten te doen. Het zou beter zijn geld te geven in plaats van diensten. Als de armen zelf het geld uitgeven, is er meer efficiëntie en keuzevrijheid.
3. Verspilling
Naast de verspilling die het niet aan de markt overlaten van allerlei diensten inhoudt, gooit de overheid geld over de balk aan overheidsbureaucratie en projecten waar we weinig aan hebben. Bureaucraten die zich bezighouden met het verzinnen en uitvoeren van onnodig belemmerende regels voor het bedrijfsleven zijn zelfs contraproductief in plaats van alleen maar niet-productief. Vrije-markteconomen stellen dat subsidies meestal bijna volledig verspild worden. Subsidiegeld verhoogt vooral de inefficiëntie, maar verlaagt nauwelijks de prijzen.
Ook de sociale zekerheid is ten dele verspillend. Sommige uitkeringsontvangers die best zouden kunnen werken, nemen geen baan omdat ze dan hun uitkering verliezen. Ze verkiezen rust en veel vrije tijd boven hard werken voor wat meer geld. Hun potentiële productieve bijdrage aan de welvaart wordt dus verspild. Je kunt het ook zo zien dat het geld besteed aan onnodige uitkeringen een verspilling is, omdat de ontvangers net zo goed hun geld zelf hadden kunnen verdienen. Daar komt nog bij dat de overheid de belastingen en premies misloopt die ze had ontvangen als meer uitkeringsontvangers aan het werk waren.
De econoom Murray Rothbard beweert zelfs dat je bij benadering kunt stellen dat het gehele overheidsbudget wordt verspild. Op de markt wordt de waarde van de productie bepaald door het bedrag waarvoor de consumenten die productie vrijwillig opkopen. Aangezien de toegevoegde waarde van de overheid niet wordt verkocht op de markt, kan er volgens Rothbard geen waarde aan de overheidsproductie worden toegekend.
Hoge lasten leiden ook tot indirecte verspilling. Als je bijvoorbeeld voor jezelf klust, hoef je geen belasting te betalen, maar als je voor een ander klust wel. Hoge lasten eroderen daardoor de voordelen van arbeidsspecialisatie. Een voorbeeld is een professor die zijn eigen huis verft. Door de hoge lasten is dat goedkoper dan een uur overwerken op zijn eigen vakgebied om vervolgens van het extra inkomen een schilder in te huren.
4. Demoralisering
Natuurlijk kunnen mensen buiten hun schuld ziek, arm of werkloos worden. Maar het probleem van de verzorgingsstaat is dat hij mensen beloont (betaalt) als ze arm, werkloos of ziek zijn. En straft (belast) als ze werken. Dus voelen meer mensen zich ziek, worden meer mensen arm en slagen minder mensen er in om een baan te vinden. De ironie is dus dat uitkeringen precies datgene veroorzaken wat ze horen te bestrijden. In 1998 moesten elke honderd werkzame mensen 73 inactieve mensen financieren (39 AOW'ers, negentien zieken/arbeidsongeschikten, tien werklozen en vijf bijstandstrekkers). Er is sprake van een vicieuze cirkel: de verzorgingsstaat ondermijnt de zelfredzaamheid van mensen, wat vervolgens weer de legitimatie van de verzorgingsstaat wordt, et cetera.
Charles Murray (bekend van The Bell Curve) publiceerde in 1984 Losing Ground, een uitgebreide analyse van het Amerikaanse sociale beleid. Het bleek dat hoe meer sociale programma's er kwamen, hoe groter het aantal armen, werklozen en alleenstaande moeders. Volgens Murray hebben uitkeringen een groot demoraliserend effect. Als mensen niet meer voor zichzelf hoeven te zorgen, verliezen ze zelfrespect en worden ze lui en afhankelijk. Murray concludeert dat het afschaffen van de verzorgingsstaat niet alleen goed zou zijn voor de mensen die er de belasting voor betalen, maar ook voor de armen die erdoor in de armoedeval terechtkomen.
Toen Murray's boek verscheen, waren zijn ideeën nog erg controversieel. Maar een jaar of tien later waren ze gemeengoed geworden in Amerika. Tijdens Clinton's presidentschap werd de bijstand drastisch verlaagd en werden de toelatingseisen een stuk strenger. Tussen 1993 en 2000 halveerde het aantal mensen in de bijstand en het aantal armen nam sterk af.
5. Onzekerheid
Waarom dwingt de overheid mensen zich via de overheid te verzekeren tegen allerlei situaties? Naast de aanname dat je daarmee herverdeelt van rijk naar arm, is er de angst dat iemand zonder sociale zekerheid zomaar ziek, werkloos of oud zou kunnen worden zonder zich daartegen verzekerd te hebben. Maar dat is een uitermate bevoogdend idee. Wie zijn Zalm en Balkenende om ons te vertellen waartegen en hoe we ons moeten verzekeren?
Van alle 'verzekeringsmaatschappijen' is de overheid bovendien wel de meest onbetrouwbare. De overheid kan immers eenzijdig de voorwaarden aanscherpen en de uitkeringen verlagen. En ze doet dat ook regelmatig. Een particuliere verzekeringsmaatschappij zou direct voor de rechter gedaagd worden wegens contractbreuk als ze zich niet houdt aan haar beloften. Weliswaar kunnen verzekeringsmaatschappijen de voorwaarden en tarieven voor bijvoorbeeld brand- en inbraakverzekering vaak per jaar aanpassen, maar je kunt ook langetermijncontracten afsluiten, zoals een pensioenverzekering. Als je daar eenmaal premie voor hebt betaald, mag een verzekeringsmaatschappij niet doodleuk bij je pensioen aankondigen dat ze gaan bezuinigen op de afgesproken uitkering. En een particuliere verzekeraar mag niet de voorwaarden veranderen nadat het verzekerde risico zich al heeft voorgedaan. Dan zou een brandverzekering de dekking kunnen veranderen op het moment dat je huis al in brand staat. Zo mag een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering de afgesproken uitkering ook niet verlagen nadat je arbeidsongeschikt geworden bent. Maar als de overheid de zaak flest, is er niets aan de hand. Sociale zekerheid leidt dus tot onzekerheid. Willen we zekerheid, dan moeten we overstappen op een particulier systeem.
De AOW leidt bovendien tot een enorm verlies aan rente in vergelijking met het zelf sparen voor later. Iemand van 35 die nu duizend euro meebetaalt aan de AOW van iemand anders, hoopt dat als hij zelf 65 is iemand anders duizend euro (voor inflatie gecorrigeerd) meebetaalt aan zijn AOW. Maar als hij zelf die duizend euro zou sparen, zou hij veel meer krijgen. Stel dat het rendement van een beleggingsfonds zeven procent per jaar is en de inflatie twee procent. Over een periode van dertig jaar is een bedrag van duizend euro bij een reëel rendement van vijf procent gegroeid tot 4322 euro. Voor hetzelfde geld krijg je dus ruim vier keer zoveel als wat de verzorgingsstaat je geeft.
6. De verzorgingsstaat is elitair
Het is de bedoeling dat de verzorgingsstaat geld overhevelt van rijk naar arm. Maar een fataal probleem waar public choice-economen op wijzen, is dat er een politiek spel van pressiegroepen en kiezersbelangen ontstaat om de lusten en lasten van die verzorgingsstaat te verdelen. De verleiding van de middenklasse en de rijken is erg groot om ook een graantje mee te pikken van de verzorgingsstaat en lage inkomens er ook aardig aan mee te laten betalen.
Uit de studie Inkomensherverdeling door sociale zekerheid (Universiteit Leiden, 1998) blijkt dat in 1995 slechts 58 procent van de uitgaven aan sociale zekerheidsuitkeringen terechtkwamen bij de vijftig procent armste huishoudens. De overige 42 procent ging naar de rijkere helft van de bevolking. Die profiteert bijvoorbeeld flink mee van AOW, WW en WAO. Na herverdeling via belastingen, premies en sociale uitkeringen ging het inkomensaandeel van de armste helft vooruit van zeventien procent naar 26 procent. Toch kun je daar niet uit afleiden dat sociale zekerheid een groter nivellerend effect heeft dan een particuliere verzekering. Een particuliere sociale verzekering nivelleert immers ook. Alle verzekeringspremies gaan als het ware in een pot, en daarvan gaat weer geld naar ziek, oud of werkloos geworden verzekerden. Verder is de vooruitgang van de armen relatief, in termen van het aandeel van het totale inkomen. Het is niet duidelijk dat de armen er in absolute zin op vooruitgaan. In ieder geval gaan zowel arme als rijke werkenden in inkomen achteruit door belastingen en premies.
In het rapport Profijt van de Overheid III (1994) van het Sociaal en Cultureel Planbureau werd een analyse gemaakt van het profijt van de belangrijkste overheidsvoorzieningen en -subsidies. Het bleek dat maar liefst 67 procent van het profijt terecht kwam bij de vijftig procent rijkste huishoudens. Hierbij zijn de uitgaven voor onderwijs en studiefinanciering meegerekend. Kinderen van rijkeren maken meer gebruik van hoger onderwijs en het zijn vooral rijkeren die gebruik maken van gesubsidieerde cultuur en recreatie.
Worden bovengenoemde resultaten gecombineerd, dan komt 56 procent van het totale profijt van de verzorgingsstaat bij de rijkste helft terecht. De verzorgingsstaat wordt gepropageerd ten behoeve van de armen, maar in werkelijkheid gaan de meeste uitgaven naar dingen die de rijken belangrijk vinden. De verzorgingsstaat is dus elitair.
7. Zowel arm als rijk is slechter af
Hoewel de rijken iets meer van de verzorgingsstaat profiteren dan de armen, betalen de rijken, in ieder geval in absolute zin, wel significant meer belasting. Maar uit het feit dat de rijken veel belasting betalen, volgt niet dat de armen daar profijt van hebben. Ook de armen hebben waarschijnlijk niet zoveel profijt van de verspillende overheidsuitgaven dat dat een halvering van hun inkomen goed maakt. Daarnaast wijzen economen op het fenomeen van afwenteling. Als bijvoorbeeld de belasting op hoge inkomens toeneemt, compenseert de markt dat gedeeltelijk door de brutolonen van de hoge inkomens te verhogen.
Al met al is het de vraag of de armen er door de verzorgingsstaat op vooruitgaan ten koste van de rijken. Het is veel waarschijnlijker dat de verspilling en inefficiëntie van de overheid zowel arm als rijk een stuk armer maken. Als er nivellering is, is dat eerder van werklustig naar lui dan van rijk naar arm. Hardwerkende arbeiders betalen mee aan de uitkeringen van werkloze intellectuelen, die kieskeurig zijn bij het accepteren van een baan. Maar er is eigenlijk vooral herverdeling van burgers naar de bodemloze put van de overheid in plaats van tussen burgers onderling.
In het boek Leve de globalisering haalt Johan Norberg verschillende onderzoeken aan (onder meer van het Fraser Institute) waaruit blijkt dat landen met de meeste economische vrijheid verreweg de grootste welvaart, de minste armoede, de hoogste economische groei en de hoogste levensverwachting hebben. Opmerkelijk is dat zelfs blijkt dat landen met de meeste economische vrijheid de minste inkomensongelijkheid hebben. Dat komt waarschijnlijk doordat in onvrije landen vooral de mensen met privileges rijk kunnen worden. In landen met een vrije economie heeft iedereen een kans op een redelijk betaalde baan. In Hong Kong was er, voor de overname door China, door de ongereguleerde arbeidsmarkt en het ontbreken van een verzorgingsstaat vrijwel geen werkloosheid.
8. De verzorgingsstaat is asociaal
Critici van de verzorgingsstaat pleiten meestal alleen voor het beperken en hervormen ervan om het betaalbaar te houden. De uitkeringen zijn te hoog, misbruik moet worden teruggedrongen, uitvoering moet worden geprivatiseerd, et cetera. De verzorgingsstaat als zodanig wordt niet ter discussie gesteld. Die vinden we in Nederland blijkbaar nog steeds heel belangrijk, anders zouden we er niet zoveel miljarden aan uitgeven. Maar daar kun je ook anders over denken. Negen bezwaren. En een pluspunt.
1. Hoge belastingen
De verzorgingsstaat is een sigaar uit eigen doos. Door de hoge belastingen die nodig zijn om haar te bekostigen, houden we veel minder geld over om zelf vrij te besteden. De overheidsuitgaven als percentage van het bruto binnenlands product geven een goed idee van de omvang van de verzorgingsstaat. Rond 1900 lagen die op ongeveer tien procent. In 2002 was dat 48 procent. Van het overheidsbudget gaat ongeveer 27 procent naar een aantal essentiële kerntaken (defensie, openbaar bestuur, politie, infrastructuur, milieu), 27 procent gaat naar sociale zekerheid, 36 procent naar onderwijs, zorg, subsidies, ontwikkelingshulp en EU en maar liefst tien procent naar rentebetalingen op de overheidsschuld. Als we alles behalve de genoemde kerntaken tot de verzorgingsstaat rekenen, zou het afschaffen van de verzorgingsstaat een bezuiniging van 139 miljard euro per jaar opleveren en de overheidsuitgaven terugbrengen tot dertien procent van het bruto binnenlands product. Dat is wel wat anders dan de minibezuinigingen waar in kabinetsformaties om wordt gevochten, en die bij nader inzien meestal op een lastenverhoging in plaats van een lastenverlaging neerkomen.
De belastingen zijn bovendien minder progressief zijn dan vaak wordt gedacht. Het zijn niet alleen de rijken die veel betalen. Kostprijsverhogende belastingen (zoals btw, vennootschapsbelasting, accijnzen) zijn ongeveer evenredig met het inkomen en sociale premies zijn degressief. Al met al varieert de lastendruk over alle inkomensgroepen ongeveer tussen de vijftig en 65 procent. Zelfs de laagste inkomens staan dus de helft van hun koopkracht af aan de regering. (Berekening voor 1991/1992, bron: Overheidsfinanciën.)
2. Gedwongen winkelnering
Het grootste deel van de verzorgingsstaat bestaat uit allerlei door de belastingbetaler bekostigde 'gratis' of gesubsidieerde diensten. Gedwongen winkelnering dus. Het is een vorm van verregaand paternalisme dat de overheid bepaalt waar de burgers hun geld aan moeten uitgeven. Misschien wil de gemiddelde burger wel liever meer aan vakanties uitgeven dan aan cultuur of gezondheidszorg. En de meeste economen zijn het erover eens dat goederen en diensten het efficiëntst via de vrije markt geleverd kunnen worden. Dat is goedkoper en zorgt voor een optimale afstemming op werkelijke behoeften. Milton Friedman stelt als vuistregel dat het de overheid twee keer zoveel kost als de vrije markt om een dienst te leveren.
Zaken als onderwijs en zorg zijn een soort communistische sector in onze economie, inclusief de bijhorende eenheidsworst, hoge kosten, wachtlijsten en lage servicegerichtheid. Niemand wil dat we, zoals in het voormalige Oostblok, ons eten in staatssupermarkten moeten kopen of onze kleding in staatswinkels. Waarom zou het dan wel een goed idee zijn dat de overheid voor onze cultuur, woonruimte, educatie, gezondheid, enzovoort zorgt? De veronderstelling dat de armen het anders niet kunnen betalen, is geen doorslaggevend argument. Ten eerste betalen de laagste inkomens ook veel belastingen en premies. Ook zij zullen waarschijnlijk meer profijt hebben van belastingverlaging, zodat ze hun diensten naar eigen keuze op de vrije markt kunnen kopen. Ten tweede: als het doel is om inkomen over te hevelen van rijk naar arm, dan is het niet nodig dat in de vorm van gratis of gesubsidieerde diensten te doen. Het zou beter zijn geld te geven in plaats van diensten. Als de armen zelf het geld uitgeven, is er meer efficiëntie en keuzevrijheid.
3. Verspilling
Naast de verspilling die het niet aan de markt overlaten van allerlei diensten inhoudt, gooit de overheid geld over de balk aan overheidsbureaucratie en projecten waar we weinig aan hebben. Bureaucraten die zich bezighouden met het verzinnen en uitvoeren van onnodig belemmerende regels voor het bedrijfsleven zijn zelfs contraproductief in plaats van alleen maar niet-productief. Vrije-markteconomen stellen dat subsidies meestal bijna volledig verspild worden. Subsidiegeld verhoogt vooral de inefficiëntie, maar verlaagt nauwelijks de prijzen.
Ook de sociale zekerheid is ten dele verspillend. Sommige uitkeringsontvangers die best zouden kunnen werken, nemen geen baan omdat ze dan hun uitkering verliezen. Ze verkiezen rust en veel vrije tijd boven hard werken voor wat meer geld. Hun potentiële productieve bijdrage aan de welvaart wordt dus verspild. Je kunt het ook zo zien dat het geld besteed aan onnodige uitkeringen een verspilling is, omdat de ontvangers net zo goed hun geld zelf hadden kunnen verdienen. Daar komt nog bij dat de overheid de belastingen en premies misloopt die ze had ontvangen als meer uitkeringsontvangers aan het werk waren.
De econoom Murray Rothbard beweert zelfs dat je bij benadering kunt stellen dat het gehele overheidsbudget wordt verspild. Op de markt wordt de waarde van de productie bepaald door het bedrag waarvoor de consumenten die productie vrijwillig opkopen. Aangezien de toegevoegde waarde van de overheid niet wordt verkocht op de markt, kan er volgens Rothbard geen waarde aan de overheidsproductie worden toegekend.
Hoge lasten leiden ook tot indirecte verspilling. Als je bijvoorbeeld voor jezelf klust, hoef je geen belasting te betalen, maar als je voor een ander klust wel. Hoge lasten eroderen daardoor de voordelen van arbeidsspecialisatie. Een voorbeeld is een professor die zijn eigen huis verft. Door de hoge lasten is dat goedkoper dan een uur overwerken op zijn eigen vakgebied om vervolgens van het extra inkomen een schilder in te huren.
4. Demoralisering
Natuurlijk kunnen mensen buiten hun schuld ziek, arm of werkloos worden. Maar het probleem van de verzorgingsstaat is dat hij mensen beloont (betaalt) als ze arm, werkloos of ziek zijn. En straft (belast) als ze werken. Dus voelen meer mensen zich ziek, worden meer mensen arm en slagen minder mensen er in om een baan te vinden. De ironie is dus dat uitkeringen precies datgene veroorzaken wat ze horen te bestrijden. In 1998 moesten elke honderd werkzame mensen 73 inactieve mensen financieren (39 AOW'ers, negentien zieken/arbeidsongeschikten, tien werklozen en vijf bijstandstrekkers). Er is sprake van een vicieuze cirkel: de verzorgingsstaat ondermijnt de zelfredzaamheid van mensen, wat vervolgens weer de legitimatie van de verzorgingsstaat wordt, et cetera.
Charles Murray (bekend van The Bell Curve) publiceerde in 1984 Losing Ground, een uitgebreide analyse van het Amerikaanse sociale beleid. Het bleek dat hoe meer sociale programma's er kwamen, hoe groter het aantal armen, werklozen en alleenstaande moeders. Volgens Murray hebben uitkeringen een groot demoraliserend effect. Als mensen niet meer voor zichzelf hoeven te zorgen, verliezen ze zelfrespect en worden ze lui en afhankelijk. Murray concludeert dat het afschaffen van de verzorgingsstaat niet alleen goed zou zijn voor de mensen die er de belasting voor betalen, maar ook voor de armen die erdoor in de armoedeval terechtkomen.
Toen Murray's boek verscheen, waren zijn ideeën nog erg controversieel. Maar een jaar of tien later waren ze gemeengoed geworden in Amerika. Tijdens Clinton's presidentschap werd de bijstand drastisch verlaagd en werden de toelatingseisen een stuk strenger. Tussen 1993 en 2000 halveerde het aantal mensen in de bijstand en het aantal armen nam sterk af.
5. Onzekerheid
Waarom dwingt de overheid mensen zich via de overheid te verzekeren tegen allerlei situaties? Naast de aanname dat je daarmee herverdeelt van rijk naar arm, is er de angst dat iemand zonder sociale zekerheid zomaar ziek, werkloos of oud zou kunnen worden zonder zich daartegen verzekerd te hebben. Maar dat is een uitermate bevoogdend idee. Wie zijn Zalm en Balkenende om ons te vertellen waartegen en hoe we ons moeten verzekeren?
Van alle 'verzekeringsmaatschappijen' is de overheid bovendien wel de meest onbetrouwbare. De overheid kan immers eenzijdig de voorwaarden aanscherpen en de uitkeringen verlagen. En ze doet dat ook regelmatig. Een particuliere verzekeringsmaatschappij zou direct voor de rechter gedaagd worden wegens contractbreuk als ze zich niet houdt aan haar beloften. Weliswaar kunnen verzekeringsmaatschappijen de voorwaarden en tarieven voor bijvoorbeeld brand- en inbraakverzekering vaak per jaar aanpassen, maar je kunt ook langetermijncontracten afsluiten, zoals een pensioenverzekering. Als je daar eenmaal premie voor hebt betaald, mag een verzekeringsmaatschappij niet doodleuk bij je pensioen aankondigen dat ze gaan bezuinigen op de afgesproken uitkering. En een particuliere verzekeraar mag niet de voorwaarden veranderen nadat het verzekerde risico zich al heeft voorgedaan. Dan zou een brandverzekering de dekking kunnen veranderen op het moment dat je huis al in brand staat. Zo mag een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering de afgesproken uitkering ook niet verlagen nadat je arbeidsongeschikt geworden bent. Maar als de overheid de zaak flest, is er niets aan de hand. Sociale zekerheid leidt dus tot onzekerheid. Willen we zekerheid, dan moeten we overstappen op een particulier systeem.
De AOW leidt bovendien tot een enorm verlies aan rente in vergelijking met het zelf sparen voor later. Iemand van 35 die nu duizend euro meebetaalt aan de AOW van iemand anders, hoopt dat als hij zelf 65 is iemand anders duizend euro (voor inflatie gecorrigeerd) meebetaalt aan zijn AOW. Maar als hij zelf die duizend euro zou sparen, zou hij veel meer krijgen. Stel dat het rendement van een beleggingsfonds zeven procent per jaar is en de inflatie twee procent. Over een periode van dertig jaar is een bedrag van duizend euro bij een reëel rendement van vijf procent gegroeid tot 4322 euro. Voor hetzelfde geld krijg je dus ruim vier keer zoveel als wat de verzorgingsstaat je geeft.
6. De verzorgingsstaat is elitair
Het is de bedoeling dat de verzorgingsstaat geld overhevelt van rijk naar arm. Maar een fataal probleem waar public choice-economen op wijzen, is dat er een politiek spel van pressiegroepen en kiezersbelangen ontstaat om de lusten en lasten van die verzorgingsstaat te verdelen. De verleiding van de middenklasse en de rijken is erg groot om ook een graantje mee te pikken van de verzorgingsstaat en lage inkomens er ook aardig aan mee te laten betalen.
Uit de studie Inkomensherverdeling door sociale zekerheid (Universiteit Leiden, 1998) blijkt dat in 1995 slechts 58 procent van de uitgaven aan sociale zekerheidsuitkeringen terechtkwamen bij de vijftig procent armste huishoudens. De overige 42 procent ging naar de rijkere helft van de bevolking. Die profiteert bijvoorbeeld flink mee van AOW, WW en WAO. Na herverdeling via belastingen, premies en sociale uitkeringen ging het inkomensaandeel van de armste helft vooruit van zeventien procent naar 26 procent. Toch kun je daar niet uit afleiden dat sociale zekerheid een groter nivellerend effect heeft dan een particuliere verzekering. Een particuliere sociale verzekering nivelleert immers ook. Alle verzekeringspremies gaan als het ware in een pot, en daarvan gaat weer geld naar ziek, oud of werkloos geworden verzekerden. Verder is de vooruitgang van de armen relatief, in termen van het aandeel van het totale inkomen. Het is niet duidelijk dat de armen er in absolute zin op vooruitgaan. In ieder geval gaan zowel arme als rijke werkenden in inkomen achteruit door belastingen en premies.
In het rapport Profijt van de Overheid III (1994) van het Sociaal en Cultureel Planbureau werd een analyse gemaakt van het profijt van de belangrijkste overheidsvoorzieningen en -subsidies. Het bleek dat maar liefst 67 procent van het profijt terecht kwam bij de vijftig procent rijkste huishoudens. Hierbij zijn de uitgaven voor onderwijs en studiefinanciering meegerekend. Kinderen van rijkeren maken meer gebruik van hoger onderwijs en het zijn vooral rijkeren die gebruik maken van gesubsidieerde cultuur en recreatie.
Worden bovengenoemde resultaten gecombineerd, dan komt 56 procent van het totale profijt van de verzorgingsstaat bij de rijkste helft terecht. De verzorgingsstaat wordt gepropageerd ten behoeve van de armen, maar in werkelijkheid gaan de meeste uitgaven naar dingen die de rijken belangrijk vinden. De verzorgingsstaat is dus elitair.
7. Zowel arm als rijk is slechter af
Hoewel de rijken iets meer van de verzorgingsstaat profiteren dan de armen, betalen de rijken, in ieder geval in absolute zin, wel significant meer belasting. Maar uit het feit dat de rijken veel belasting betalen, volgt niet dat de armen daar profijt van hebben. Ook de armen hebben waarschijnlijk niet zoveel profijt van de verspillende overheidsuitgaven dat dat een halvering van hun inkomen goed maakt. Daarnaast wijzen economen op het fenomeen van afwenteling. Als bijvoorbeeld de belasting op hoge inkomens toeneemt, compenseert de markt dat gedeeltelijk door de brutolonen van de hoge inkomens te verhogen.
Al met al is het de vraag of de armen er door de verzorgingsstaat op vooruitgaan ten koste van de rijken. Het is veel waarschijnlijker dat de verspilling en inefficiëntie van de overheid zowel arm als rijk een stuk armer maken. Als er nivellering is, is dat eerder van werklustig naar lui dan van rijk naar arm. Hardwerkende arbeiders betalen mee aan de uitkeringen van werkloze intellectuelen, die kieskeurig zijn bij het accepteren van een baan. Maar er is eigenlijk vooral herverdeling van burgers naar de bodemloze put van de overheid in plaats van tussen burgers onderling.
In het boek Leve de globalisering haalt Johan Norberg verschillende onderzoeken aan (onder meer van het Fraser Institute) waaruit blijkt dat landen met de meeste economische vrijheid verreweg de grootste welvaart, de minste armoede, de hoogste economische groei en de hoogste levensverwachting hebben. Opmerkelijk is dat zelfs blijkt dat landen met de meeste economische vrijheid de minste inkomensongelijkheid hebben. Dat komt waarschijnlijk doordat in onvrije landen vooral de mensen met privileges rijk kunnen worden. In landen met een vrije economie heeft iedereen een kans op een redelijk betaalde baan. In Hong Kong was er, voor de overname door China, door de ongereguleerde arbeidsmarkt en het ontbreken van een verzorgingsstaat vrijwel geen werkloosheid.
8. De verzorgingsstaat is asociaal
 |
Maar stel dat de armen wel beter af zijn door de verzorgingsstaat. Dan nog kun je je afvragen of dat wel sociaal is. Volgens de schrijfster/filosofe Ayn Rand is de verzorgingsstaat gebaseerd op een immorele vorm van altruïsme, waarbij iedereen gedwongen wordt zich op te offeren voor anderen. Wat is er sociaal aan om van de een geld af te pakken om het aan de ander te geven? En wat is er sociaal aan het stemmen op een partij die belooft anderen te beroven om jou een hogere uitkering of subsidie te geven? Als Jan Piet dwingt om Kees te helpen, is dat niet sociaal, maar asociaal. Als Jan vindt dat Kees geholpen moet worden, staat het hem vrij dat zelf te doen. Dat is sociaal.
Waarom moet inkomen herverdeelt worden? Is de verdeling van de markt niet al eerlijk? Iedereen verdient immers al precies datgene wat anderen hem vrijwillig voor zijn productieve prestatie betalen. Hoe meer iemand in de behoeften van anderen voorziet, hoe meer hij verdient. Robert Nozick publiceerde in 1974 het klassiek geworden politiek-filosofische werk Anarchy, State and Utopia. Daarin betoogt hij onder meer dat inkomensherverdeling niet te rechtvaardigen valt. Hij stelt bijvoorbeeld dat als je geld afneemt van de een om aan de ander te geven, je daarmee beslag legt op de vruchten van iemands arbeid. Je bepaalt daarmee mede welk doel het leven van die ander moet dienen. Je claimt als het ware een eigendomsrecht op een ander persoon. Je probeert de rijken als een soort slaven van de armen te gebruiken. Dat is in strijd met het zelfbeschikkingsrecht.
Bovendien, als inkomensnivellering rechtvaardig is, moeten we om consequent te zijn niet pleiten voor inkomensherverdeling van rijk naar arm in Nederland, maar voor inkomensherverdeling van zowel arm als rijk naar de derde wereld. De Nederlandse armen zijn immers een stuk rijker dan de armen in de derde wereld. Dus zelfs de armste Nederlanders zouden eigenlijk het grootste deel van hun inkomen aan hen moeten afstaan.
9. Erosie van solidariteit
De verzorgingsstaat is gebaseerd op gedwongen solidariteit. Iedereen is verplicht via belastingen aan goede doelen te betalen. Maar echte solidariteit is vrijwillig. En die solidariteit wordt door de verzorgingsstaat ondermijnd. Die is immers niet meer nodig als de overheid al voor de armen zorgt.
Het alternatief voor de verzorgingsstaat is particuliere verzekering en andere vrijwillige verbanden. In het negentiende-eeuwse Engeland was bijvoorbeeld de meerderheid van de mannelijke arbeiders lid van een friendly society, die voor leden zorgde bij werkloosheid of ziekte. Door een goede controle, en concurrentie, waren contributies laag.
In landen zonder verzorgingsstaat zorgen mensen meer voor familie en vrienden. En voor die enkeling die echt buiten de boot valt, is er liefdadigheid. Liefdadigheid die erop gericht is mensen zoveel mogelijk te helpen voor zichzelf te zorgen, in plaats van ze afhankelijk te maken. De verzorgingsstaat is asociaal, want dwangmatig. Liefdadigheid is sociaal, want vrijwillig. Er is geen garantie dat mensen de minstbedeelden gaan helpen. Maar die garantie is er nu evenmin. De armen worden alleen geholpen als de meerderheid daarvoor stemt. Als niemand bereid zou zijn aan liefdadigheid te geven, dan zou de democratie er ook niet voor zorgen. Volgens het rapport Geven in Nederland van de VU gaven Nederlanders in 2001 naar schatting 4,33 miljard euro aan goede doelen, ofwel 271 euro per inwoner. Ongeveer de helft komt van bedrijven en de helft van particulieren. Mensen doneren ook hun tijd: 25 procent van de volwassen Nederlanders doet regelmatig onbetaald vrijwilligerswerk. In vroeger eeuwen, voordat ze werden weggeconcurreerd door de verzorgingsstaat, waren kerken en andere organisaties actief op het gebied van armenzorg. Als dat zelfs in die arme tijden mogelijk was, dan moet het met onze huidige rijkdom helemaal geen probleem te zijn.
Pluspunt
Laten we eerlijk zijn. De verzorgingsstaat heeft niet alleen maar nadelen. Een groot voordeel is dat het erg sociaal voelt om in een verzorgingsstaat te leven. We offeren er immers ruim de helft van ons inkomen aan op. Dat is heel sociaal, want zelf verdiend geld zelf houden is heel egoïstisch. Bovendien, zou het niet vreselijk zijn als mensen al hun geld zomaar zouden kunnen uitgeven aan nutteloze dingen die ze zelf kiezen, in plaats van aan nuttige dingen gekozen door een sociaal bewogen elite?
Rijker zijn dan een ander is erg asociaal. Maar door de verzorgingsstaat hoeven we ons daar niet langer schuldig over te voelen. Alles wat we krijgen, is immers het resultaat van een eerlijke herverdeling door een wijze overheid, die iedereen precies geeft waar hij volgens de allerlaatste wetswijziging fundamenteel recht op heeft. Bovendien komt de verzorgingsstaat tegemoet aan onze oprechte gevoelens van afgunst. Onze buurman mag niet te veel rijker zijn dan wijzelf. Daarom is het zo fijn dat de verzorgingsstaat het vrijheidsideaal vervangt door het gelijkheidsideaal.
Het meest vreselijke aan vrijheid is wel dat mensen dan heel stomme dingen kunnen doen. Zoals ongezond eten, aan onveilige seks doen of andere volstrekt onverantwoorde risico's nemen. Een sociaal voelend persoon zou het liefst al die dingen met de harde hand der wet verbieden. Niets getuigt van grotere naastenliefde dan de bereidheid zo nodig geweld te gebruiken, niet uit eigenbelang maar puur voor een anders bestwil. Maar helaas is dat in strijd met onze hopeloos ouderwetse vrijheidstraditie. Gelukkig biedt de verzorgingsstaat daar een briljante oplossing voor. Bij een particulier gezondheidssysteem zou je zelf extra premie betalen als je riskante dingen wilt doen. Maar in de verzorgingsstaat betaalt iedereen eraan mee. Het verbieden van drugs of autorijden zonder gordel is dus geen vrijheidsaantasting, maar juist een bescherming van andermans geld. Dus mogen we ook seks zonder condoom en het eten van te veel suiker gaan verbieden, want iedereen betaalt mee als je daar ziek van wordt.
Aan ons eigen lot overgelaten zouden we weleens ten prooi kunnen vallen aan allerlei risico’s en ongemakken van de boze kapitalistische wereld. De overheid beschermt ons daar maar mooi tegen. De meeste mensen zijn nou eenmaal veel te dom om voor zichzelf te zorgen. Dat kunnen ze veel beter aan slimme politici overlaten, door die domme mensen zelf gekozen.
Henry Sturman (henry@sturman.net)
Eerder gepubliceerd in HP/De Tijd, 18 juli 2003
Gerelateerde links:
- Frank Karsten: Weg met de verzorgingsstaat!
- Bart Croughs: Voetbalverzorgingsstaat
- Marcel Roele: Het einde van Nederland
- Walter Block: De niet-bijdrager aan liefdadigheid
- De zwakkerenindustrie
Plaats reactie - 63 reactie(s):
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
Heel erg goed artikel!
Dat "zelfs de armste Nederlanders ... eigenlijk het grootste deel van hun inkomen aan (de derde wereld zouden) moeten afstaan." is een waarheid als een bus. Het is dat de term zo beladen is maar alle westerse socialistische partijen zijn in feite *nationaal-socialistische* partijen.
Het bewijst ook dat de meeste mensen die voor de verzorgingsstaat stemmen niet worden gedreven door altruisme maar uit (groeps)egoisme: eigen volk eerst!
20-aug-2003 Armin
Dit geldt eigenlijk voor alle mensen die stemmen. Natuurlijk heb je die paar mensen die uit idealisme stemmen, maar het merendeel loopt toch gewoon aan achter de groep die hun belangen vertegenwoordigd.
Of het nu een liberale, socialistische, communistische, facistische of christelijke partij is.
In principe zijn al deze 'idiologieën' populistisch, anders lopen er immers onvoldoende mensen achteraan.
Men loopt achter diegene aan waarvan men denkt (het snelst) voordeel te kunnen halen. De z.g.n. verschillen tussen al deze bewegingen zijn meestal enkel (en alleen) window dressing.
Afgunst op de ander (die meer heeft), is de gemeenschappelijke noemer. En voor wie juist meer heeft is het vooral afgunst dat ze het moeten afgeven.
Armin
20-aug-2003 Peter v M
Mooi artikel, met veel goede argumenten! Het argument dat de armen niet beter af zijn onder de verzorgingsstaat is wellicht het belangrijkst. De meeste mensen zijn bereid veel nadelen voor lief te nemen, omdat ze denken dat alleen met een verzorgingsstaat armoede bestreden wordt.
Henry wijst terecht op het boek Losing Ground van Charles Murray, waarin aangetoond wordt dat er direct nadat er in de jaren '60 in de VS (LBJ's great society) sociale voorzieningen geïntroduceerd werden, het alleen maar slechter is geworden, ondanks een bloeiende Amerikaanse economie.
Terwijl onder de zwarte bevolking in de VS de jeugdwerkloosheid voorheen lager was dan de blanke jeugdwerkloosheid en de criminaliteit stabiel was (en onder zwarten dalende), is er hier in een relatief korte tijd een kentering in gekomen. Hetzelfde geldt voor de trends in armoede (voorheen omlaag, sindsdien stabiel), en buitenechtelijke kinderen (naar een hoger niveau getild). Dit laat toch op zijn minst zien dat het kapitalisme --dat daarvoor minder "gecorrigeerd" werd door sociale voorzieningen-- niet de schuldige is.
Nog even terzijde: Henry spreekt in zijn artikel over "degressief". Maar is het omgekeerde van "progressief" niet "regressief"?
20-aug-2003 René
Heel mooi artikel, Henry! Ik kwam gisteren een mooi citaat tegen van Murray Rothbard in dit verband: "It is no crime to be ignorant of economics, which is, after all, a specialized discipline and one that most people consider to be a "dismal science." But it *is* totally irresponsible to have a loud and vociferous opinion on economic subjects while remaining in this state of ignorance."
Peter, wat jouw vraag betreft: het tegenovergestelde van "progressief" is in dit verband "degressief". Soms hebben woorden verschillende tegenovergestelden. Zo kan het tegenovergestelde van "oud" zowel "nieuw" zijn als "jong"
20-aug-2003 Peter v M
René, Dank voor je opheldering. Ik heb geleerd de term regressief te gebruiken als het om belastingen gaat. Hayek doet dat bijvoorbeeld ook op p. 309 van the constitution of liberty.
De vraag was dus eigenlijk als een voorzichtige correctie bedoeld, maar pakte niet zo uit!
20-aug-2003 Erik
Voordat de vlag uitgaat over de voor deze site niet zo heel schokkende conclusie dat de verzorgingsstaat een wangedrocht is, wil ik wat meer voordelen aanstippen dan de aanname dat het 'sociaal voelt'. Sociale verzekeringen beperken de humane gevolgen van tijdelijke economische inzinkingen en dragen eraan bij dat menselijk kapitaal niet verloren gaat. Particuliere verzekeringen kunnen niet alles opvangen. Werkloosheid wordt over het algemeen immers beschouwd als een onverzekerbaar risico.
Verder is er veel kritiek op het (grotendeels) staatsgeorganiseerde onderwijs. Tegelijkertijd is het opleidingsniveau in de meeste Westerse landen hoger dan ooit. Vroeger was een universitaire studie voorbehouden aan een kleine bovenlaag, nu is dit weggelegd voor iedereen met voldoende doorzettingsvermogen en talent. We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling.
20-aug-2003 Johan
Erik: "We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling."
Zolang je daarmee je eigen inkomen en bezittingen bedoelt kan ik me daar ook heel goed in vinden. Verbeter de wereld, stop na jezelf.
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Particuliere verzekeringen kunnen niet alles opvangen. Werkloosheid wordt over het algemeen immers beschouwd als een onverzekerbaar risico."
Wat onderscheid dan precies een publieke verzekering van een private? Is het de omvang van het aantal "klanten" of het element van dwang? In het eerste geval is het dan ook mogelijk om een grootschalige collectieve verzekering in het leven te groepen voor iedereen die dit wenselijk acht. Omdat een invididu kan worden uitgesloten van een uitkering is het ook geen collectief goed.
" We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling."
Maar daarvoor is geen verzorgingsstaat voor nodig maar liefdadigheid. Waarom zo'n paardemiddel gebruiken als het ook anders kan?!
Bovendien, in de praktijk is het onderscheid tussen gelijkheid in kansen en uitkomsten arbitrair en dreigt te vervagen. Om een werkelijke gelijkheid van kansen te realiseren zullen we herhaaldelijk stevig in de uitkomsten moeten intervenieren om dit mogelijk te maken. Zie oa. Robert Nozick "Anarchy, State and Utopia" en Anthony de Jasay "Justice and its Surroundings".
Waarom is gelijkheid van kansen eigenlijk zo'n lovenswaardige doelstelling als dit vergezeld gaat met het exploiteren van mensen die schuld noch deel hebben aan de afwezigheid van gelijke kansen? De vraag is niet alleen wat een lovenswaardige doelstelling is maar ook of de middelen om dit te realiseren acceptabel zijn. Als dit vergezeld gaat van de exploitatie van andere mensen tegen hun wil zou ik zeggen van niet.
20-aug-2003 Mario Aandewiel - marioaGEEN@SPAMxs4all.nl
Mooi artikel Henry, kon de bewuste HP niet meer vinden en ben blij dat ik het nu hier heb kunnen lezen
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
Ik wil in deze context dit citaat van Bertrand de Jouvenel uit de canadese krant, de National Post ,van jongsleden niet onthouden:
"The more one considers the matter, the clearer it becomes that redistribution is in effect far less a redistribution of free income from the richer to the poorer, as we imagined, than a redistribution of power from the individual to the State."
20-aug-2003 Erik
"Wat onderscheid dan precies een publieke verzekering van een private? Is het de omvang van het aantal "klanten" of het element van dwang? In het eerste geval is het dan ook mogelijk om een grootschalige collectieve verzekering in het leven te groepen voor iedereen die dit wenselijk acht."
Een kenmerk van werkloosheid is het conjuncturele karakter. De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij, met als gevolg dat deze verzekering niet van de grond komt. Ook de gevolgen van oorlog of een nucleaire fall-out zijn om deze redenen niet of slechts zeer beperkt verzekerbaar. Ik ben wel benieuwd naar initiatieven elders op het gebied van private werkloosheidsuitkeringen. Gelet op de kenmerken van deze verzekeringsmarkt zal het wel lastig zijn om dit goed te regelen.
20-aug-2003 Erik
"Waarom is gelijkheid van kansen eigenlijk zo'n lovenswaardige doelstelling als dit vergezeld gaat met het exploiteren van mensen die schuld noch deel hebben aan de afwezigheid van gelijke kansen?"
Ik neem aan dat je met 'het exploiteren van mensen' geen onvrijwillige opsluiting en dwangarbeid bedoelt, maar dat het hier gaat om het betalen van belasting. Deze belasting is de prijs die betaald wordt voor een sociaal contract met de overheid. Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken. Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan.
De 'equality of opportunities', waarin onderwijs een belangrijke rol speelt, is uiteindelijk in vrijwel ieders belang. Ik hoor nu sommige mensen alweer denken: de overheid berooft mij van mijn geld voor zaken waar ik niet om heb gevraagd. Dit kan ook worden omgedraaid. Een echte vorm van diefstal is het direct of indirect profiteren van publieke diensten zonder hiervoor de rekening te willen betalen.
20-aug-2003 Herbie
Erik: "Een kenmerk van werkloosheid is het conjuncturele karakter. De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij, met als gevolg dat deze verzekering niet van de grond komt."
Erik, je onderschat wat verzekeringsmaatschappijen allemaal kunnen. Om je een voorbeeld te geven, waarmee jouw stelling geen stand houdt, het volgende: Het bedrijfsleven maakt, indien gewenst, gebruik van debieteurenverzekeringen. Dit werkt heel simpel. De ondernemer betaalt iets minder dan een procent premie over zijn omzet, en wanneer een debiteur niet betaalt, betaalt de verzekering. En hoeft de ondernemer zijn boot niet te verkopen. Je kunt nog afspreken of de verzekering 75 of 90 % uitkeert en nog wat dingetjes. De recessie slaat toe en de premie kruipt nu nog ietsjes meer naar de 1 procent toe (is zo'n 10 % gestegen) maar zit daar nog steeds onder. Als je meer of minder schade maakt varieert de premie ook nog iets.
Je kunt je voorstellen dat het hier om gigantische bedragen gaat, en het functioneert prima. Ik kan geen reden bedenken waarom er niet ook polissen kunnen zijn voor werkeloosheid. Dat lijkt me nog vele malen simpeler dan het voorbeeld van hierboven. En net als met autoverzekeingen en de bovenbeschreven verzekering kan er dan ook eindelijk eens een no-claim korting inkomen; ook wel prettig en eerlijk voor de noeste werkers die 45 jaar trouwe dienst bij de baas uitzingen.
Een uitstekend stuk van Henry inderdaad.
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij"
Waar baseer je dat op? Het klinkt als een slag in de lucht.
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken. Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan."
Maar da lijkt het net alsof jezegt dat de overheid eigenaar is van het Nederlandse grondgebied. Dat is toch helemaal niet zo? Misschien vinden ze dat zelf, mar dan wil ik graag verwijzen op het verschil dat Franz Oppenheimer in "The State" maakt tussen "the economic means" om bezit te verkrijgen (vrijwillige handel, ruil, giften) en "the political means" (gewoonweg claimen dat iets van jou is en het in bezit nemen, zoals de overheid doet wanneer ze iets onteigent).De overheidmakt gebruikt "the political means". Zelf zou ik graag afstand doen van de rechten die de staat mij geeft als ik mijn inkomen zelf mag houden (al ben ik zelf ambtenaar en betaal ik dus eigenlijk geen belasting).
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Deze belasting is de prijs die betaald wordt voor een sociaal contract met de overheid."
Nu je er toch over begint...mijn proefschrift gaat (waarschijnlijk) over de idee van een sociaal contract en wat wel en niet verdedigbaar is op basis van deze benadering in de politieke filosofie- en economie. Met een aantal uitzonderingen (politie, justitie en defensie) is het antwoord hierop niet veel (meer).
De idee van een sociaal contract is waar rationele mensen *overeenstemming* over kunnen vinden (het is dus niet de democratische gedachte dat de meerderheid over een minderheid beslist). Voor een langere verhandeling zie een toekomstig artikel hierover van mijn hand op MV.
Zie ook Jan Narveson's "Contractarisnism FAQ":
http://www.againstpolitics.com/contractarianism_faq/
"Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken."
Dit is dus kletspraat. Je ruilt niets. De producten en diensten worden niet geruild voor geld (belasting) maar je opgedrongen of je er om vraagt of niet. Dat is de werkwijze van de mafia. Het enige verschil tussen de staat en de mafia is dat de mafia het geld wat zij van je afneemt niet weer tegen je gebruikt in de vorm van regulering en je niet dagelijks onder de neus wrijft hoe goed en legitiem zij is.
"Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan."
Dat heb ik gedeeltelijk dus ook gedaan maar het argument is onjuist. Zoals de 18e eeuwse filosoof David Hume al schreef:
"One cannot infer that when an usurper succeeds in obtaining power 'the people, who in their hearts abhor this treason, have tacitly consented to his authority, and promised him allegiance, merely because, from necessity, they live under his dominion'."
Stemmen? Dat is een weinig rationele activiteit. Wat heeft het voor zin te stemmen als je invloed op het totale resultaat verwaarloosbaar is. In de vrije markt heb ik niet de toestemming van anderen nodig als ik iets wel of niet wil kopen. Mede om die reden is marktmechanisme superieur aan overheidsinterventie.
"Een echte vorm van diefstal is het direct of indirect profiteren van publieke diensten zonder hiervoor de rekening te willen betalen."
Economen spreken in dit verband over "positieve externe effecten" maar dat is een nogal curieuze theorie. Waarom zou iemand wiens activiteiten positieve gevolgen heeft voor de rest het recht hebben om met geweld andere mensen te beroven.
Als je niet wilt dat andere mensen van je activiteiten en investeren "profiteren" (wat van een nogal curieuze sociale psychologie getuigd maar dit terzijde) dan onhou je je van die activiteiten of ga je je in isolement wonen.
De theorie van positieve externe effecten is interessant voor academici die de interactie van mensen bestuderen maar als rechtvaardiging van dwang is het toch echt te mager.
Negatieve externe effecten, dat is een ander verhaal maar vaak is dit gewoon een schending van eigendomsrechten. En zoals de econoom Ronald Coase al schreef is het bestaan van negatieve externe effecten op zich nog geen reden tot overheids interventie omdat er doorgaans compensatie mogelijk is of omdat de transactiekosten om tot een oplossing te komen hoger zijn dan de baten.
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij".
Maar dat is precies de reden waarom het libertarisme zo weinig populair is. Alsof we alleen een keuze hebben tussen de klassieke verzorgingsstaat en de reguliere particuliere verzekeringen.
Libertariers hebben op zich geen probleem met (grootschalige) non-profit sociale "verzekeringen", waar het om gaat is dat hier niet iedereen in gedwongen zou moeten worden.
Ik val wellicht in herhaling maar de relevante tegenstelling in het klassiek-liberalisme / libertarisme is dwang versus vrijheid, of zo je wilt, rechtvaardigheid versus exploitatie en NIET markt versus staat.
20-aug-2003 Erik
René schrijft:
"Maar dan lijkt het net alsof je zegt dat de overheid eigenaar is van het Nederlandse grondgebied. Dat is toch helemaal niet zo?"
In zekere zin kun je overheden wel beschouwen als de ultieme eigenaren van grond. Hiermee bedoel ik dat particulier eigendom kan pas bestaan als het economisch/juridisch en ook materieel wordt beschermd. Met militaire macht wordt het economisch eigendom van alle burgers tegen buitenlandse mogendheden beschermd. Een politiemacht en een juridisch systeem zorgen voor interne bescherming en leggen de kaders vast voor conflictbeslechting. In de meeste democratische landen staat het burgers vrij om bezit te verwerven, maar legt de overheid als 'ultieme eigenaar' randvoorwaarden op voor het gebruik ervan. Zo mag je geen kernproeven in je achtertuin uitvoeren. Deze overheid opereert ook weer binnen een kader, meestal vastgelegd in een grondwet. Het systeem heeft z'n inmiddels breed uitgemeten onvolkomenheden, maar iets beters valt niet eenvoudig te verzinnen.
20-aug-2003 Erik
Aschwin schrijft:
"Dit is dus kletspraat. Je ruilt niets. De producten en diensten worden niet geruild voor geld (belasting) maar je opgedrongen of je er om vraagt of niet. Dat is de werkwijze van de mafia."
Als ik dit goed begrijp, kan ik binnenkort een dood paard in mijn bed tegemoet zien omdat ik wat traag ben met mijn OZB. Even zonder gekheid: is er echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?
"Stemmen? Dat is een weinig rationele activiteit. Wat heeft het voor zin te stemmen als je invloed op het totale resultaat verwaarloosbaar is."
Op zich is het vanuit dit perspectief vreemd dat zo'n 70% van de mensen zo irrationeel is om überhaupt te gaan stemmen. Zoals wel vaker bij moeilijk te onderbouwen zaken worden wel pogingen ondernomen om toch een rationele verklaring te vinden voor de massale gang naar de stembus. Een van de mooiere verklaringen is de theorie van het minimaliseren van de maximale spijt: het zou bij wijze van spreken toch eeuwig zonde zijn als door jouw thuisblijven een Republikeinse hardliner het op een stem na verliest van een Democratische softie. De uitslag van de VS-verkiezingen in 2000 geeft aan dat er wel een zekere logica in deze theorie zit...
Wel heel rationeel is het (ik spreek uit een klein beetje ervaring) om met al je denkbeelden en ideeën aansluiting te zoeken bij een politieke partij. Het 'actief kader' is dusdanig klein dat het niet moeilijk is om met een niet al te grote inspanning een behoorlijke stempel op het partij-standpunt te drukken, zeker als het om lokale zaken gaat (dit werkt overigens alleen voor partijen die deel uitmaken van B&W college of kabinet).
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "In zekere zin kun je overheden wel beschouwen als de ultieme eigenaren van grond. Hiermee bedoel ik dat particulier eigendom kan pas bestaan als het economisch/juridisch en ook materieel wordt beschermd. Met militaire macht wordt het economisch eigendom van alle burgers tegen buitenlandse mogendheden beschermd. Een politiemacht en een juridisch systeem zorgen voor interne bescherming en leggen de kaders vast voor conflictbeslechting. In de meeste democratische landen staat het burgers vrij om bezit te verwerven, maar legt de overheid als 'ultieme eigenaar' randvoorwaarden op voor het gebruik ervan. Zo mag je geen kernproeven in je achtertuin uitvoeren. Deze overheid opereert ook weer binnen een kader, meestal vastgelegd in een grondwet. Het systeem heeft z'n inmiddels breed uitgemeten onvolkomenheden, maar iets beters valt niet eenvoudig te verzinnen."
Maar als je punt is dat privé-eigendom moet worden beschermd, wat ik voor 100% met je eens ben is het toch logischer om een private organisatie hiervoor te laten zorgen. De overheid is immers een onteigenende eigendomsbeschermer - een contradictio in terminus. Verder lijkt het mij dat mensen toch zelf moetne aangeven of ze illen dat hun eigendom wordt beschermd en, zo ja, door wie. Vind je dan ook dat de maffia legitiem is en, zo nee, waarom niet?
Dat je geen kernproeven in je achtertuin mag uitvoeren lijkt me een regel die ook in een staatloze samenleing geldt. Wat is het naar jou idee precies dat het met een overheid wel werkten zonder overheid niet.
Volgens mij zijn we op deze site juist bezig om een alternatief te verzinnen voor de staat. Waarom denk je dat een statloze samenleving niet werkt? Ken je voorbeeden uit de geschiedenis van staatloze samenlevingen en kun je aangeven op welke punten die minder goed werken dan samenlevingen die wél een staat hebben? Een staatloze samenleving is natuurlijk ook niet perfect maar het lijkt meten verkizen boven wat we nu hebben.
Overigens, ervan uitgaand dat je het ermee eens bent dat de theorie van stilzwijgende instemming niet opgaat(kijk maar naar de mensen die expliciet zeggen dat ze het niet willen; dat is geen stilzwijgende instemming maar expliciet verzet):waar halt de overheid volgens jou het recht vandaan om haar waarden aan iedereen op te leggen?
20-aug-2003 yves
Erik :"is het echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?"
Ja
Wat is het criterium om het verschil te maken?
-democratisch verkozen, wat dan met Hitler?
-door wetten en regels aan banden gelegd. Hoe kun je aan banden gelegd zijn door iets wat je steeds meer naar hartelust kunt veranderen?
-algemeen belang, dit begrip heeft geen definitie en kan ook niet van politici of ambtenaren afgedwongen worden
-keuze tussen betalen of fysiek geweld, daar beslissen de politici naar hartelust zelf over, er is geen enkele garantie dat ze dat niet zullen doen, zolang dit in de opinie van de meeste mensen gelegitimeerd is
Is overigens gevangenisstraf geen fysiek geweld, wat gaan ze gebruiken als je niet naar de gevangenis wil omdat je belastingaangifte niet klopt
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Even zonder gekheid: is er echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?"
Ja, dat is heel moeilijk. In toenemende mate stellen economen zich dezelfde vraag, zie oa. de "law and economics" school en de "public choice" benadering (de economische bestudering van het politieke proces).
Politieke filosofen hebben zich altijd al afgevraagd of de staat legitiem is en zo ja, wat zij moet doen. Toegeven, de kwaliteit van het debat is niet wat zij in de 18e of 19e eeuw was.
Hans-Hermann Hoppe stelt dat veel academici hun werkgever niet tegen de haren willen instrijken. Dat is een beetje marxistisch maar een mogelijke verklaring waarom het ene na het andere argument wordt verzonnen om de staat te rechtvaardigen.
Volgens mij zijn er overigens nog weinig economen en politiek-filosofen die een begrip als "algemeen belang" in de zin die jij het gebruikt nog serieus nemen. Er bestaat geen algemeen belang, slechts de belangen van afzonderlijke individueen. Sterker nog, wanneer een politicus het woord "algemeen belang" bezigt dan is het bijna de regel dat het om een deelbelang gaat. Of zoals iemand gisteren in de krant schreef:
"Indeed, a common thread in all junk economics and all junk social science is the assumption that the state is as angelic as individuals are selfish. Notwithstanding Machiavelli and the whole classical liberal tradition, this theory of the Nice State still exerts much influence in political, academic and business circles. Just assume that political actors (politicians, bureaucrats, voters) are moved by an altruistic love for their fellow men, and know what the latter need. The state will then respond to popular demands, and acts for the people's good. Mistakes can be made, but the state will remain focused on maximizing social welfare." (National Post)
Het lijkt erop dat je academische argumenten probeert te geven voor overheidsinterventie maar wanneer die als ontoereikend worden gezien je toevlucht neemt tot populistische opavttingen zoals "daar hebben we met zijn allen voor gekozen" (hetgeen feitelijk gewoon niet waar is), "het is een sociaal contract" (wat ook te betwisten valt), "er is wel degelijk verschil tussen de mafia en de staat" (maar dat is geen argument maar herhalen van je standpunt) etc.
"Zoals wel vaker bij moeilijk te onderbouwen zaken worden wel pogingen ondernomen om toch een rationele verklaring te vinden voor de massale gang naar de stembus".
Een theorie is dat het een vorm van "symbolische" rationaliteit is, hetgeen ik doorgaans een behoorlijk vage theorie vind. Waarom zou symbolische rationaliteit in het geval van stemmen instrumentele rationaliteit moeten domineren? Als stemmen evident irrationeel is laat je door te stemmen vooral zien idioot te zijn (gesteld dat je van deze theorie op de hoogte bent).
Verder is het dan de vraag wat mensen die stemmen proberen te symboliseren? Dat het goed is dat mensen macht over elkaar uitoefenen? Vanuit dit perspectief is er dan een extra argument om niet te gaan stemmen, namelijk om te "symboliseren" dat een systeem dat mensen in staat stelt macht over elkaar uit te oefenen en te exploiteren moreel corrupt is en economisch inefficient. dat is ook precies wat de drijfveer was achter de "stem-niet" campagnes van de vroege anarchisten.
Politici en socialistische academici hebben ovreigens een gruwelijke hekel aan deze theorie over stemmen. Er zijn zelfs academici die vinden dat de theorie helemaal niet onderwezen zou moeten worden omdat het het burgerschap ondermijnt. Kennelijk is het dus heel goed om onzin te verkopen dat je stem ertoe doet als dit de democratie ten goede komt...
Als gevolg van de controverse in Florida wordt wel eens gesteld dat je stem wel degelijk uitmaakt maar zie:
Cecil E. Bohanon and T. Norman Van Cott - Now More Than Ever, Your Vote Doesn’t Matter (pdf:
http://www.independent.org/tii/media/pdf/tir64bohanon.pdf
[The Independent Review, Volume 6, Number 4, Spring 2002]
21-aug-2003 Koos - wilt_comma_koosGEEN@SPAMyahoo.com
Mooi artikel. Ik wilde reageren op Erik, die zegt dat priveverzekeringen niet mogelijk zijn tegen werkeloosheid. Dat lijkt me niet een onweerlegbare conclusie. Ik heb eens gelezen dat CHU en ARP na de oorlog streden met de PvdA over de werkeloosheidsregelingen: alle drie de partijen zagen hierin een rol voor de staat, maar CHU en ARP wilden het karakter van verzekeringen behouden.
Erik, ook je opmerkingen over de algemene verkrijgbaarheid van een hogere opleiding behoeft kwalificatie. Toen ik werd geboren namen mijn ouders meteen een studieverzekering voor mij; toen het grote moment eenmaal was aangebroken was die door inflatie en het beurzenstelsel helemaal achterhaald. Destijds waren mensen nog gewend voor zichzelf te zorgen, en nu al geen ouder er meer over denken zoiets ouderwets als een studieverzekering af te sluiten. Zo zijn er nog ongetwijfeld vele voorbeelden te bedenken waar mensen hun zelfredzaamheid verloren, precies zoals Hayek voorspelde.
Iets dat bijnan ene bewijs vormt voor de kwade trouw van mensen in leidende positie die toch de verzorginsstaat verdedigen - ik heb het niet over de gemiddelde PvdA stemmer - is dat men weet dat er alternatieven zijn. Armen en werkelozen dienen niet uit de boot te vallen, maar i.p.v een statische (en staat-istische) uitkering/WAO zou je een negatieve inkomstenbelasting kunnen invoeren. Zo blijft de prikkel gehandhaaft, en de kosten kleiner. Milton Friedman heeft dit voorgesteld. Nooit en te nimmer heb ik dit voorstel in Nederland serieus besporken gezien - dat geeft je te denken.
21-aug-2003 Koos - wilt_comma_koosGEEN@SPAMyahoo.com
Achwin, ik dacht dat jullie Libertariers tegen democratie waren?
21-aug-2003 Peter v M
Koos,
het basisinkomen / de neg.inkomensbelasting is weldegelijk besproken in NL. Je kunt er artikeltjes over vinden in bijvoorbeeld het blad Economische en Statistische Berichten. Ook heeft het CPB verschillende varianten (hoogtes) ervan doorgerekend.
Het probleem was dat een betaalbaar (laag) basisinkomen als asociaal gezien werd, en dat een basisinkomen dat wel acceptabel gevonden werd onbetaalbaar was. Verder is een hybride variant doorberekend waar in plaats van alle andere uitkeringen af te schaffen een laag basisinkomen gecombineerd werd met een beperkt aantal aanvullende regelingen. Hierdoor vielen de besparingen op de uitvoering van de sociale zekerheid echter weer tegen, waardoor dit systeem niet heel erg verschilde met het huidige systeem.
Dit soort berekeningen van het CPB berusten natuurlijk op een aantal veronderstellingen op het gedrag van mensen, in het bijzonder de motivatie om nog te werken. Deze motivatie zou weleens overschat kunnen zijn. Experimenten met het basisinkomen in de VS wezen uit dat de motivatie om nog te werken veel lager was dan verwacht, ondanks dat bij het experiment duidelijk was dat maar tijdelijk een beroep gedaan kon worden op het basisinkomen (deze periode was 3 jaar).
Vaak wordt aangenomen dat een basisinkomen een positief effect heeft op de bijscholing van werknemers --dat zij de tijd dat zij werkloos zijn (en dus bij een NIB geld ontvangen: het basisinkomen) gebruiken voor scholing. Dit effect werd in de experimenten echter niet geconstateerd, ondanks dat de periode waarin beroep gedaan kon worden op het basisinkomen dus maar 3 jaar was!
21-aug-2003 Erik
Aschwin schrijft:
"Het lijkt erop dat je academische argumenten probeert te geven voor overheidsinterventie maar wanneer die als ontoereikend worden gezien je toevlucht neemt tot populistische opavttingen zoals "daar hebben we met zijn allen voor gekozen" (hetgeen feitelijk gewoon niet waar is), "het is een sociaal contract" (wat ook te betwisten valt), "er is wel degelijk verschil tussen de mafia en de staat" (maar dat is geen argument maar herhalen van je standpunt) etc."
Dit argument valt om te draaien. Het streven naar een maatschappij zonder enige vorm van overheidsdwang is op zich mooi, maar vervolgens moet je je wel in allerlei bochten draaien om ‘aan te tonen’ dat dit niet leidt tot andere vormen van dwang, en dat de dingen die de Staat doet ofwel overbodig zijn, ofwel ook in een vrije markt tot stand komen. Dit aantonen werkt het beste als je in een ivoren toren gaat zitten en de gordijnen dicht doet (de deductieve methode). Het feit wil namelijk dat er nergens op de wereld een samenleving te vinden is die zonder vorm van overheid naar behoren functioneert. Omgekeerd heeft de verfoeide democratische rechtsstaat juist zeer veel zegeningen gebracht die voor zich spreken, zoals sterk gestegen inkomens, een hoge levensverwachting, een hoog opleidingsniveau, een grote mate van economische vrijheid enzovoorts.
De verzorgingsstaat van de jaren ’70 van de vorige eeuw zou je kunnen beschouwen als een uitwas die deels al is gecorrigeerd. Een studieverzekering is inmiddels geen overbodige luxe meer door stijgende collegegelden en dalende studiebeurzen. ‘Eigen verantwoordelijkheid’ is een nieuw stopwoord. De Nederlandse verzorgingsstaat is de laatste twee decennia behoorlijk teruggedrongen. Wat resteert is een ministelsel waarbij de overheid een sociaal minimum garandeert en waar allerlei plichten tegenoverstaan om de weg naar de arbeidsmarkt weer terug te vinden. Hervormingen van binnenuit zijn dus goed mogelijk. Ik toets verder graag de kracht van argumenten, ook in praktische zin. Als blijkt dat het theoretische argument van imperfecte markten door de praktijk wordt gelogenstraft en dat er dus wel degelijk particuliere verzekeringen tegen werkloosheid mogelijk zijn, is dat wat mij betreft een goed argument voor ‘privatisering’. Mede gelet op de evidente nadelen van levenslange uitkeringen ben ik er zelf voorstander van om het recht hierop te beperken voor mensen met een arbeidsverleden, zodat het verzekeringskarakter wordt versterkt. Ik verwacht dat dit er over niet al te lange tijd wel van komt.
Overigens vraag ik me wel af wat libertariers als alternatief zien voor dergelijke hervormingen van binnenuit. Een staatsgreep om de staat op te heffen of zo?
21-aug-2003 Bas
Wat ik me afvraag is waarom indien iets in de vrije markt niet verkrijgbaar is, hier dus uit volgt dat er dan een staat moet zijn die dit gaat verzorgen?
En zeggen dat we zo'n grote mate van welvaart hebben bereikt is natuurlijk onweerlegbaar. Echter, de vraag is natuurlijk interessanter of we niet een nog grotere welvaart hadden bereikt indien niet 50% opgesoupeerd zou worden door de overheid. Nieuwe technologische ontwikkelingen worden in de regel niet door overheden geinitieerd.
Verder uitstekend artikel. Opvallend dat ik in de weken erna geen enkele ingezonden brief heb gelezen van verontwaardigde mensen die hun abonnement per direct willen opzeggen. Iets wat Bart Croughs nog wel eens ten deel valt.
21-aug-2003 Henry Sturman - henryGEEN@SPAMsturman.net
Dank voor de vele complimenten voor mijn artikel.
Er waren 3 weken na het verschijnen 2 ingezonden brieven op in HP/De Tijd. Eentje typisch negatief, over dat ik voorbij zou gaan aan de ellende van zieken etc. met een uitkering die toch echt hulp nodig hebben. Uiteraard volgens goede linkse traditie zonder in te gaan op mijn argumenten, o.a. dat dit ook opgelost kan worden met vrijwillige verbanden.
Een andere brief was wel aardig en enigszins positief, hoewel die wel stelde dat ik veel te ver ging. Maar geen dreigementen met opzeggingen of iets dergelijks. Terwijl dit toch voor mainstream begrippen een erg radicale kritiek was op de verzorgingsstaat. Dat is volgens mij een goed teken, en zou kunnen betekenen dat fundamentele kritiek op de verzorgingsstaat steeds meer acceptabel wordt. Dus hopelijk komen er steeds meer radicale kritieken in de gevestigde media.
29-aug-2003 Kameraden van de Hamer en Sikkel
Wat een egoïstisch zelfmedelij zeg, trieste zelfingenomen gefrustreerde mannetjes zijn jullie.
Jullie redeneren als een stelletje cowboys, als meervrijheid dit zo mooi vind dan zouden zij met al hun bourgeoisie discipelen (jullie dus)
lekker naar de United States of America moeten verhuizen dan kunnen jullie precies zien hoe mooi het is om in een land te wonen die geen verzorgingsstaat kent.
Vandaar dat er daar zo'n 4 miljoen dak en thuislozen zijn en 2/5 e deel van de gehele bevolking onder de armoedegrens leeft en wegens deze armoe veroorzaakt door het veelgeprezen kapitalisme van jullie de criminaliteit daar niet te handhaven is met alle ernstige gevolgen van dien.
Nederland zien we ook steeds meer deze kant op gaan de kloof tussen arm en rijk wordt groter, je moet over steeds meer kapitaal beschikken om je te kunnen voorzien van zorg.
Maar wat zal het de rijke zelfzuchtige vol afgunst volgepropte dikke tyfus aasgier uitmaken, hij heeft toch kapitaal zat.
Op een dag zal het spook weer van vlees en bloed zijn en zullen criminelen zoals jullie boeten voor de verrichte daden.
Socialisme of barbarij, Lang leve het communisme!
12-jan-2004 Louis
Lieve mensen,
De gedachte van een "handen-af"-overheid is een hele goede. De mens heeft een verantwoordelijkheidsgevoel dat moet worden aangesproken om een maatschappij schoon te houden.
De gedachte van een verzorgingsstaat pur sang is echter ook een goede. Wij zijn ten slotte vernunftige wezens die het ondragelijk vinden om de zwakkere mens te negeren.
Mijn betoog richt zich niet, zoals vele voorgaande betogen, op de inhoud van de liberaristische staat, of welke naam u het ook wilt geven, maar op de realisatie.
In mijn inleiding heb ik twee diametraal tegengestelde stellingen geponeerd, die een sterke samenhang hebben richting de antropologische wereld. Want is het niet de mens die de staat maakt, deze afbreekt, nieuwe staten ontwikkeld? Dus voordat u uw plannen maakt over de ideale staat, moet u zich eerst afvragen voor wie u die staat maakt. Wass ist der Mensch?
Wass ist der Mensch - welke entiteit plaatst u in de Staat der Vrijheid, en welke laat u buiten beschouwing? Kiest u voor het gezelschapsdier, het kuddedier dat achter elkaar aanloopt, zonder het zelf te beseffen (correct genoemd in een aantal reacties) of juist voor het roofdier dat zelfstandig bestaansrecht heeft in de wereld?
In het eerste geval zit u bij de verzorgingsstaat op de goede weg, echter deze wordt door u krachtig verworpen als een sociale mislukking dat ons miljoenen kost. De verzorgingsstaat heeft afgedaan en zal moeten worden vervangen door een nieuwe staat, de liberale vrijheidsstaat. Zelf regelen, zelf verzekeren, zelf je brood verdienen en zelf leven - Zelfstandigheid. Helaas zullen de kuddedieren dit niet overleven. Hun instincten zijn verloren gegaan en hun tweede natuur, de cultuur, heeft het overgenomen. Zelfstandigheid als instinct is een ondergeschoven kind waardoor vele kuddedieren radeloos ten gronde zullen gaan. Ze leefden in een gemaakte wereld waarin alles geregeld was, hun *ortbestimmung* lag vast: eens een koe, altijd een koe en nooit een kat. Door het ontnemen van hun cultuur, de verzoringsstaat, zal hun wereld instorten.
De tweede mogelijkheid voor de in te vullen entiteiten is het roofdier: deze trekt zijn eigen plan, is zelfstandig en weet wat de gevaren zijn in deze wereld. Als intelligent wezen met een hoop instincten handelt hij perfect in een vrije maatschappij. De zwakkere naasten zullen vervallen in een onvermijdelijk kuddegedrag en zullen het, in een staat zonder verzorging, niet redden. De sterkste overleeft.
De meeste gelezen reacties op dit forum wijzen in de richting van het roofdier als zelfstandige bewoner van de nieuwe staat. Maar heeft u wel eens nagedacht over het feit of deze entiteiten wel een staat nodig hebben? Reikt hun zelfstandigheid niet over de noodzaak van een staat heen, waardoor zij geen staat nodig hebben? En vervallen we zo niet terug in de klassieke natuurtheorie?
Misschien moeten wij onze staat richten op iets hogers. Als de indeling van Nietzsche overeenkomt met de maatschappij, dan heeft het geen zin om een vrije staat te maken voor entiteiten die het niet nodig hebben en is het ontbreken funest voor de mensen die het zonder niet redden.
Nietzsche gaf in *Also sprach Zarathustra* een eerste aanzet tot het denken over hetgeen wat na de mens zal komen. Dit is het werk van Nietzsche waarin hij uitleg geeft over de Ubermensch. Dit is, gezien het verleden, een zeer beladen begrip en ruimer genomen: werk. Nietzsche gaf de Ubermensch een duidelijke soortdefinitie mee: de sprong tussen mens en Ubermensch zal groter zijn dan die van aap naar mens. Ik wijs u op deze definitie en ik hoop dat deze bij u allen bekend is, zodat ik niet verweten wordt racistische visies loop te verkondigen. Een Ubermensch is geen ander ras, het is een ander soort. Zelf gaf Nietzsche geen nadere uitleg over deze entiteit en A.I., buitenaards of een sprong van de mens zelf is zelfs niet van belang. Maar hij komt...
Indien u een staat maakt dat niet geschikt blijkt te zijn voor de mens, maak die staat dan voor de Ubermensch. Want bij een toekomstige, utopistische gedachte hoort op z'n minst een utopistische staat die ook pas na de mensheid werkelijkheid kan worden. Denk eerst aan de entiteiten: Wass ist der Mensch?
12-jan-2004 Mik
Beste Louis,
Merkwaardig betoog. Als ik het goed begrijp zegt u de we de verzorgingsstaat nodig hebben om de wereld klaar te stomen voor de ubermensch of zoiets dergelijks. Dit terwijl u duidelijk zelf aangeeft dat de verzorgingsstaat vernatwoordelijk is voor het creeren van kuddedieren die niet meer in staat zijn om voor zichzelf te zorgen. Makke schapen die niet meer zelf kunnen denken en voelen, dit zijn untermenschen Louis. Begrijp je het dan niet de staat bereidt de mensen niet voor op de ubermensch maar voor de untermensch. Ofwel mocht de staat slagen en de roofdieren uitsterven dan hebben wij straks alleen nog untermenschen en de heersende elite. Dan hebben we eindelijk de definitieve permanente hel op aarde waar al zo succesvol mee gexperimenteerd is (Hitler,Mao, Pol Pot etc.). Dus we moeten het tij keren anders wacht ons de ondergang!
14-jan-2004 Louis
Beste Mik,
Ik begrijp uw bezwaren gedeeltelijk. Wat ik eigenlijk naar voren bracht, is de loze reden om een liberale staat te vestigen. In zo'n staat horen slechts de roofdieren thuis, terwijl kuddedieren, heel grof en gereduceerd gezegd: "het volk", maar nog beter geformuleerd: het "Men" van Heidegger, slechts kunnen overleven in een verzorgingsstaat omdat ze tenslotte instinctarm zijn en niet zelfstandig kunnen handelen.
Iedere wijsgerig antropoloog na Kant kan dit verschijnsel niet ontkennen: Kant noemt het de tegenstelling van mondig en onmondig, Nietzsche gebruikt de metafoor van de dieren, Heidegger gebruikte het "Men" en zowel Sartre als Gehlen sluiten zich er bij aan. Het "men" van de verzorgingsstaat zijn de miljoenen mensen die zonder deze vorm van staat een lager bestaansniveau zouden hebben, kortom die in de harde, liberale wereld zullen ze verdrinken.
Welnu, in een liberale samenleving zullen de roofdieren blijven staan, the strongest survives, ten koste van de zwakkeren. Ik heb in mijn vorige betoog de vraag gesteld of er wel behoefte is aan een staat waarin slechts de sterkeren kunnen overleven. Ik ben stellig van mening dat deze roofdieren geen staat nodig hebben. Deze soort is sterk genoeg en behoeft geen bescherming. Grenzen zullen vervagen en deze mensen zullen zich ontpoppen als krijgsheren die autonomie nastreven waardoor "de staat" als een kaartenhuis instort.
En het nastreven van deze autonomie, ik blijf Nietzsche aanhalen: als onderdeel van de "Wille zur Macht" eindigt bij de natuurtoestand van Hobbes, zoals beschreven in zijn Leviathan, waar je absoluut niet vrolijk van wordt. Dat is een hel op aarde.
Overigens overleven roofdieren ook de verzorgingsstaat, zij zijn niet hulpbehoevend maar zelfstandig. Het is ongegrond te zeggen dat de roofdier ten onder gaat aan de verzorgingsstaat. Het zal hoogstens zo zijn dat de zelfstandigheid van dezen zal afnemen door het gemak van de verzorgingsstaat.
"Untermensch" is een term die direct afkomstig is van de nazi's en zo'n gradatie zullen wij nooit en te nimmer mogen maken. Wij mogen het hebben over de volgende evolutionaire stap die wij als mens zullen maken en Nietzsche gebruikt daarvoor de term "Ubermensch". Dit zegt vervolgens niet dat wij of de kuddedieren Untermenschen zijn. Integendeel,wij zijn mensen en al willen we graag uit onmacht en als onbedoelde verwensing en uit gemak bepaalde individuen graag als Untermensch bestempelen, de term "Untermensch" als ras of soort is uitgesloten. Ik refereer aan en verwijs naar mijn citaat van Nietzsche inhoudende het verschil aap - mens, mens - Ubermensch. In dit schema zou je de aap als Untermensch moeten aanwijzen, maar een aap is geen mens, mensapen blijven apen, dus de term Untermensch is volstrekt onjuist.
Het is ook onjuist om makke schapen ook maar een soort van kwalificatie als Untermensch te geven. De term "men" is afkomstig van Heidegger, dit is een van zijn neologismen. Het samenzijn van mensen in een kudde krijgt een ander levensdoel, althans wordt het onthouden van het nastreven van het werkelijke levensdoel, namelijk dood gaan. Het Men zorgt er voor dat de kuddedier-mensen dit doel niet meer kunnen zien, zie het als Frans Bauer die duizenden mensen hun zorgen helpt vergeten, het is een niet-schadelijke drugs die met name kuddedieren beinvloedt. Roofdieren hebben hier geen last van en streven van nature de dood na. Noem mij negatief of existentieel, maar ik zie een hoop waarheid in deze vorm. Makke schapen (dit wordt dan een super kuddedier, ik weet niet of dit uw bedoeling is) zijn onmondig en blijven verstoken van het levensdoel, daar waar de roofdieren het wel zullen nastreven. En niets is erger dan angst voor de dood, verwijzing naar de Stoa. Dood gaan an sich is natuurlijk en onvermijdelijk.
Wij zullen ons nooit mogen aanwijzen als Ubermenschen, dit is, als wij dat werkelijk zijn, aan onze afstammelingen die de term Ubermenschen zullen hanteren in hun geschiedschrijving. De Nazi's hebben deze fout gemaakt, laten wij er van leren.
Ik geef u gelijk en houd mijn hart vast als het roofdier de geest geeft, dan krijgen we komisch gezegd een schaapskudde zonder herder, maar ook in het land der blinden is eenoog koning, er blijft altijd een sterker individu bestaan. Everyone's equal, but some are more equal than others.
En ten tweede, ja het tij zal gekeerd moeten worden. Echter is uw woordkeuze wellicht verkeerd: keer het tij is een linkse, aan de sp gekoppelde beweging. Hoewel ik noch liberaal noch links-sociaal ben, denk ik dat het verstandiger is als het tij anders gekeerd wordt.
Ik verwijs u stellig naar de werken van Nietzsche en vooral Heidegger. Het is complexe materie waarvoor op een bescheiden forum geen plaats is.
Louis
14-jan-2004 Speedy
Louis: Het is ongegrond te zeggen dat de roofdier ten onder gaat aan de verzorgingsstaat. Het zal hoogstens zo zijn dat de zelfstandigheid van dezen zal afnemen door het gemak van de verzorgingsstaat"
Louis,
Daar heb je ongetwijfeld gelijk in, maar dat is beslist niet de mening van de meeste libertariërs. Die veronderstellen immers dat de overheidsinvloed zich als een soort kankergezwel zal uitbreiden, onstuitbaar en al het goede verterend.
"Better to live one day as a tiger than one year as a sheep".
-- Tipu Sultan, the "Tiger of Mysore", last Supreme Potentate of All India, who resisted the English conquerors to the death and whose palace on the fortified island of Sering Pathan was guarded by living tigers.
15-jan-2004 Louis
Speedy,
die stellige indruk kreeg ik ook en vandaar mijn reacties op dit artikel. Ik houd niet van quoten, je moet de argumentele inhoud van mensen weerleggen, niet hun woorden. Ik denk ook dat u de kern van mijn betoog mist, ik heb deze uitgebreid uiteengezet, voor menig bezoeker denk ik te uitgebreid. Populair gezegd:
"Een liberale staat biedt slechts ruimte voor de zelfstandige mens, maar deze zal zo zelfstandig zijn dat een staat overbodig is. Het vestigen van zo'n staat is dan onzin."
Inderdaad, met andere woorden twijfel ik aan de haalbaarheid en gebruikbaarheid van een staat zoals jullie die in gedachte hebben. Een verzorgingsstaat is mislukt, verzin iets beters maar vergeet de links-sociale inwoners niet.
Louis
15-jan-2004 Speedy
Louis: "Een liberale staat biedt slechts ruimte voor de zelfstandige mens, maar deze zal zo zelfstandig zijn dat een staat overbodig is. Het vestigen van zo'n staat is dan onzin. (-) met andere woorden twijfel ik aan de haalbaarheid en gebruikbaarheid van een staat zoals jullie die in gedachte hebben. Een verzorgingsstaat is mislukt, verzin iets beters maar vergeet de links-sociale inwoners niet”
Louis,
Je stelling is te absoluut. Liberalen geven de voorkeur aan een beperkte overheid (om eventuele foutjes in het systeem glad te kunnen strijken), klassiek liberalen willen slechts een ‘nachtwakerstaat’ (schept randvoorwaarden voor het vrije ondernemerschap en zorgt voor veiligheid). Libertariërs zitten in het spectrum tussen minimale overheid en geen overheid. In dit laatste geval is het praten over een ‘staat’ inderdaad onzin, in de overige gevallen niet. Dat de mening van al deze vrijheidslievende mensen niet op exact hetzelfde uitkomt, heeft er mee te maken dat de theorie niet eenduidig is (en de praktijk ook niet).
Verder is het voor libertariërs niet nodig om iets beters dan de verzorgingsstaat te verzinnen. Libertariërs vinden dat zolang zij maar vrij worden gelaten, anderen kunnen doen wat ze willen. Een toekomstige wereld zou dan heel goed de vorm van een lappendeken van aparte gemeenschappen (socialisten, communisten, fascisten, liberalen, democraten, enz) kunnen hebben waarin gelijkgestemden samenleven en daar ook vrijwillig voor hebben gekozen. De ‘links-sociale inwoners’ die je noemt zouden dan het beste voor een socialistische leefgemeenschap kunnen kiezen.
PS quotes, zoals boven, hebben een praktische betekenis. De lezer weet dan onmiddellijk op welke voorgaande post je reageert. Quotes zoals hieronder zijn slechts ter illustratie.
"Ik vind het een onvervreemdbaar recht voor iedereen om op zijn eigen manier ten gronde te gaan."
-- Robert Frost (1874-1963) Amerikaans dichter.
16-jan-2004 Louis
Als u inderdaad een minimale overheidsinvloed nastreeft, welke onderdelen vallen dan onder die invloed en welke instrumenten geeft u de overheid?
16-jan-2004 Speedy
Louis: ”Als u inderdaad een minimale overheidsinvloed nastreeft, welke onderdelen vallen dan onder die invloed en welke instrumenten geeft u de overheid?”
Louis,
Een overheid kan in principe alle behoeften van de bevolking proberen te verzorgen (communisme) maar de praktijk heeft uitgewezen, dat dit geen goed idee is. Een planeconomie met gemeenschappelijk bezit is zeer inefficiënt, geeft veel freeloaders en ontneemt mensen het initiatief uit zichzelf iets te doen.
In een sociaal-democratie zoals de onze verzorgt de (semi)overheid nog steeds zeer veel zaken (wonen, infrastructuur, veiligheid, onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid, nutsvoorzieningen, openbaar vervoer, media, etc) maar gelukkig hoeven we er niet terecht als we een brood of een mobieltje willen kopen. ;-)
Er is echter geen principieel bezwaar om alle behoeften eenvoudigweg door de vrije markt te laten verzorgen. Een overheid zou dan geheel overbodig zijn. Uiteraard zullen mensen nog steeds gemeenschappelijke regelingen willen treffen, maar dit zal in verenigingsverband gaan waarbij je meestal de keus hebt uit diverse concurrerende verenigingen. Dat is anders dan nu, want de overheid is voor de zaken die zij beheert een monopolist en dat is voor de burger (door de moderne overheid ook wel ‘klant’ genoemd, zeer onterecht uiteraard want de burger heeft geen keuze) zeer nadelig.
Je kan denken een overheid nodig te hebben voor de veiligheid (op straat, in huis, onderweg, bij de voeding, op het werk, in de zorg) maar preventie kan je ook aan belanghebbenden overlaten, zoals consumenten-, patiënten- en branche-organisaties. Omdat de meeste zaken en mensen verzekerd zullen zijn ligt het voor de hand dat verzekeraars algemene voorschriften (brandveiligheid, verkeersveiligheid, etc) zullen opstellen in samenwerking met deskundigen (beveiligingsmensen, brandweer, etc). De meeste bedrijven, verenigingen, producten en diensten zullen dan ook van keurmerken voorzien zijn die door de verstrekkende organisaties regelmatig worden gecontroleerd. Overheidsinspecties zijn dan overbodig. Voor de bescherming tegen criminaliteit kan vanuit de verzekeraars een stelsel van beveiligings- en recherche-bureau’s, arbitragecommissies, detentie-inrichtingen en reïntegratie-adviesbureau’s worden opgezet. Dit vervangt ons huidige politie- en justitie-apparaat. Armoede bevorderd criminaliteit, dus er zullen particuliere verenigingen worden opgericht die de pechvogels uit de samenleving zullen ondersteunen.
Toch zijn er liberale mensen die denken, dat als je de overheid wegneemt dit machtsvacuüm snel zal worden opgevuld door grote bedrijven of door de georganiseerde criminaliteit. Om dit uit te sluiten willen zij de overheid geleidelijk terugbrengen tot een publieke organisatie die slechts eerlijke concurrentie in het bedrijfsleven en een goed ondernemersklimaat bevordert en bescherming voor de individuele burger en voor het land verzorgd. Een kleine slagvaardige organisatie zou daarvoor moeten volstaan en de belastingdruk op de bevolking zal dan ook gering kunnen zijn.
De bestuursvorm kan een parlementaire democratie zijn, waarbij volksvertegenwoordigers individueel en op hun persoonlijke ideeën en merites gekozen zouden moeten worden (geen politieke partijen dus). De band tussen kiezer en 'gemachtigde' is dan het sterkst.
Eventueel kan een overheid een aanvulling op de particuliere liefdadigheid verzorgen, maar de meeste liberalen zijn daar huiverig voor. Zodra je mensen afhankelijk maakt van de staat blijven ze in die positie en groeit hun aantal. Voor je het weet zit je weer in een verzorgingsstaat met een waterhoofd. Beter is om voor een zo gunstig ondernemersklimaat te zorgen dat iedereen in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien. Bij voldoende concurrentie is uitbuiting van zwakkeren uitgesloten, want dan kan je als werknemer altijd naar een ander en valt er niets uit te buiten.
“Self-reliance is the only road to true freedom, and being one's own person is its ultimate reward”
--Patricia Sampson
19-jan-2004 Louis
Beste Speedy,
ik had wat tijd nodig om uw betoog te bestuderen, vandaar mijn late reactie. Het stuk wat u nu schetst vind ik persoonlijk behoren tot een van de betere reacties. U geeft niet alleen aan wat uw mening is, dat heeft iedereen hier gedaan, maar u fundeert hem ook nog eens. U beheerst de theorie, maar aan uw woorden merk ik dat u ook in staat bent met de stof te werken en dat getuigt van een helder inzicht. Maar toch ben ik het niet met u eens.
U noemt de eerste, uiterst liberale mogelijkheid voor een nieuwe organisatiestructuur in een maatschappij. De vorming van eigen verenigingen, waardoor voorzieningen getroffen zullen worden door andere verenigingen. De controle daarop geschiedt door (andere?) verenigingen. De meest elementaire voorzieningen (de maatschappelijke veiligheid) zal aangeboden worden door verenigingen.Ik tel nu 4 verenigingen, waar een individu dus lid van kan zijn, of vallen de genoemde verenigingen binnen de vereniging van de betreffende maatschappij?
Ik snap dat uw staat bestaat uit een gemeenschap met semi-zelfstandige en autarkische mensen, die zelf voor hun rechten opkomen, dit alles op de meest vitale punten (landsverdediging?) beschermd door een vereniging die van oudsher "overheid" genoemt wordt. Binnen die gemeenschap wonen in doorsnee zelfstandigen, die van weinigen afhankelijk zullen zijn, anders kunnen ze net zo goed verkassen naar de maatschappij-met-lichtelijk-hulpbehoevenden-niet-zo-zeer-dat-een-verzorgingsstaat-noodzakelijk-is. Ik heb in de voorgaande betogen reeds aangeven dat de zelfstandig-autarkische mens niets nodig heeft. Deze mensen zijn nog te vinden op 2 plaatsen: in de videotheek onder het kopje "Actie" in de film "Waterworld" en bij verschillende strenge Nomaden.
In de westere wereld is zo'n maatschappij, een individuele maatschappij, volstrekt onmogelijk omdat ten eerste het leefgebied vergeven is. Een autarkische individu heeft veel ruimte nodig en die vind je niet. Door de overlevingsdrang zullen er nakomelingen komen, die vormen of een blijvende gemeenschap of worden verstoten waardoor de gemeenschap opgeheven wordt. Ofwel een mens vormt een gemeenschap en is verbonden, of hij gaat alleen verder en sterft. Ik schets dit erg ruw, maar godsgruwelijk slechte voorbeelden blijven lang hangen.
Uw tweede helft schetst een gangbaarder systeem: Ik ga u tegen mijn principes in quoten, het gaat mij om uw inhoud: de overheid geleidelijk terugbrengen tot een publieke organisatie die slechts eerlijke concurrentie in het bedrijfsleven en een goed ondernemersklimaat bevordert en bescherming voor de individuele burger en voor het land verzorgd. Een kleine slagvaardige organisatie zou daarvoor moeten volstaan en de belastingdruk op de bevolking zal dan ook gering kunnen zijn. Dit is m.i. mogelijk. Maar hebben wij dit niet? Uw idee wijkt niet veel af van vele liberale dromen. In deze gemeenschap zal de mens kunnen overleven. Maar blijft u op de kleintjes letten?
De bestuursvorm kan een parlementaire democratie zijn, waarbij volksvertegenwoordigers individueel en op hun persoonlijke ideeën en merites gekozen zouden moeten worden (geen politieke partijen dus). De band tussen kiezer en 'gemachtigde' is dan het sterkst.
Dit hebben wij al eeuwen. En het idee is dan ook achterhaald. De gekozen volksvertegenwoordiger stemt vrij van last.
Ik zal dit betoog blijven volgen want uw laatste idee is erg interessant. En ja! ik heb een (onbekende) quote gevonden. Uiteraard van Nietzsche.
"De meesten zijn filoloog en lezen slechts boeken, zij bereiken nooit het summum van filosoof: hij die denkt en schaaft"
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Om misverstanden te vermijden, hierbij een kleine uitwijding over mijn eigen opvattingen. Ik hoop, dat dit veel van je vragen verduidelijkt.
De essentie van een vrije samenleving is dat je kan kiezen. Om een bepaalde maatschappelijke dienst te regelen zullen er altijd meer samenwerkingsverbanden (verenigingen of bedrijven) bestaan. Zoveel hoofden, zoveel zinnen, nietwaar ? ;-)
Die concurrentie houdt de dienstverlening scherp, dwz klantgericht en efficiënt. Dat ontbreekt bij een monopolist als een overheid. Het gaat er om dat mensen uit eigen beweging de nodige actie ondernemen. Als je voortdurend de mensen met wetten moet dwingen om dingen te doen of te laten die ze eigenlijk niet willen, dan smoor je de creatieve energie in een samenleving.
In Nederland zijn momenteel de regeringspartijen met een meerderheid in het parlement gekozen door slechts 4 miljoen kiezers. Die mensen kunnen nu de overige 12 miljoen Nederlanders bij wet voorschrijven hoe ze moeten leven. Die dwang zou kunnen worden verzacht door de alles gladstrijkende consensus van ons befaamde poldermodel. Maar als dat overlegmodel werkelijk zo goed zou werken hadden we helemaal geen besluitvorming bij meerderheid van stemmen nodig. De individualisering van de maatschappij maakt dan ook dat democratie steeds meer uitdraait op regelrechte dictatuur.
Nu zitten we met 100 mensen in een bus die naar Groningen rijdt, terwijl er 49 naar Maastricht willen. Die 49 krijgen zo iets dat ze niet willen, maar zorgen er met hun financiële bijdrage aan de rit wel voor dat het kaartje van de 51 Groningen-reizigers lekker goedkoop is. Geen wonder dat die geen ander systeem willen. Dictatuur is altijd immoreel. De enig juiste en ethisch verantwoordde oplossing is natuurlijk TWEE bussen te nemen. Dan betaalt iedereen precies de kosten die er voor staan om dat te realiseren wat men graag wil. En zijn er meer bestemmingen gewenst, dan neemt men uiteraard meer bussen, kleine en efficiënte bussen die goedkoper te rijden zijn dan die ene grote.Uiteindelijk kom je er dan bij uit dat iedereen in zijn eigen auto gaat rijden, dan kan iedereen gaan en staan waar hij zelf wil zonder van een ander en van de dienstregeling van het openbaar vervoer afhankelijk te zijn. Dat is de (politieke) samenleving van de toekomst.
Anders dan veel christelijk geïndoctrineerde mensen denken, is de mens niet goed en niet slecht. De mens is net zo waardevrij als een vogel of een boom. Sommigen denken nog altijd dat de nazi’s het absolute kwaad vertegenwoordigden. Wetenschappelijk onderzoek heeft echter uitgewezen dat ieder mens tot letterlijk alles in staat is. Het hangt slechts van de omstandigheden af. Daarom is het van belang mensen slechts negatieve rechten te geven waardoor ze geen macht over anderen kunnen hebben (no force, no fraud in libertarische termen, zie ook: Libertarism ) en ze zoveel mogelijk hun eigen voordeel te laten nastreven. Onze natuurlijke instincten tot zelfbehoud en onze economische natuur zorgen er dan vanzelf voor dat negatieve effecten beperkt blijven. Daar zijn dan geen dwingende wetten meer tegen nodig. Zie dit verhelderende flash-filmpje over het begrip vrijheid (server niet altijd online): Liberty
Een typisch voorbeeld is milieuvervuiling. Dat milieuvervuiling optreedt komt eenvoudigweg omdat de openbare ruimte collectief bezit is, dan wel niemands bezit is. Als een buurman zijn vuilnis in je tuin dumpt zal je daar zeker tegen optreden en hem aangeven. De forse geldboete zal het economische voordeel dat de buurman heeft te niet doen, zodat hij er mee stopt. Rivieren, zeeën, grond en lucht worden nu echter verontreinigd omdat er geen directe sanctie op staat en het voor de vervuiler dus economisch aantrekkelijk is te vervuilen.
Ook het typische probleem dat mensen die veel reizen altijd vlak naast een internationaal vliegveld willen wonen, ivm het vermijden van files, maar geen last willen hebben van het vliegtuiglawaai regelt zich in een vrije samenleving vanzelf (in tegenstelling tot de jarenlange ellende waarmee de Nederlandse overheid de omwonenden van Schiphol opzadelt). Immers, op een bepaald moment levert intensivering van het vliegverkeer zoveel schadeclaims op van omwonenden wiens huis in waarde is gedaald, dat het voor de luchthaven voordeliger is om elders een nieuwe vestiging te openen. Hier zijn dus helemaal geen normen (geluidsoverlast is een subjectief probleem) of overheidssancties voor nodig.
Het gaat er om dat met het verdwijnen van overheden er wereldwijd dynamische samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan (communities van gelijkgestemden) waarvan iedereen geheel vrijwillig lid kan worden, dan wel het lidmaatschap kan opzeggen. Daarom is zo’n vrije samenleving ook niet aan een bepaald politiek of economisch systeem gebonden. Socialisme, communisme, liberalisme, democratie, fascisme, enz, het kan allemaal als mensen zich er maar gelukkig voelen.
Iedereen die een bepaald systeem aantrekkelijk vindt en aan de voorwaarden voldoet kan tot zo’n community toetreden. Geografisch kan men op de traditionele manier op een bepaalde plek samenwonen (veel libertariërs zijn bezig ‘vrijstaten’ op te richten, zie ook: LFC Liberty Portal , maar moderner is om iedereen gewoon te laten blijven waar men nu is en de moderne ICT-middelen te gebruiken om deze communities met hun verschillende stelsels naast en door elkaar heen te laten bestaan. Socialisten die vinden dat rijke mensen een deel van hun geld aan de armen moeten geven kunnen dit stelsel dan onder gelijkgestemden uitvoeren. Liberalen die daar niets van moeten hebben, hoeven daar uiteraard niet aan mee te doen. Men maakt dan ook zonder toestemming geen gebruik van elkaars voorzieningen. Tenslotte kan je als automobilist ook kiezen of je lid wordt van de ANWB of van de KNAC zonder dat je perse moet verhuizen. ;-)
"There are not enough jails, not enough policemen, not enough courts to enforce a law not supported by the people."
-- Hubert H. Humphrey
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Ik kan je nog een aanvulling geven om de basisopbouw van een vrije samenleving te verduidelijken. Veel maatschappelijke trends wijzen overigens al in deze richting. Belangrijke aanjagers daarbij zijn de globalisering, de informatisering en de toenemende individualisering.
Als je kijkt naar de structuur van moderne grote bedrijven (globals) dan zie je dat ze bestaan uit een wereldwijd netwerk van kleine en slagvaardige business units die onderling en met strategische partners in steeds wisselende verbanden samenwerken. Zo kunnen ze snel en gemakkelijk inspelen op de voortdurende veranderingen in de markt. De medewerkers die bij deze bedrijven werken, met name de kenniswerkers, zijn vaak een soort eenmansbedrijfjes. Het zijn vakspecialisten die hun expertise aanbieden aan de hoogste bieder. Het ene moment werken ze in een groot projectteam samen met honderden collega’s om een opdracht voor een grote klant in Europa uit te voeren, het andere moment doen ze geheel zelfstandig een klus voor een klein MKB-bedrijfje in Azië, om een voorbeeld te noemen. Soms reizen ze daarvoor de wereld over, maar vaker blijven ze gewoon thuis, in hun huis in de Rocky’s of met uitzicht op de Loosdrechtse Plassen of het Leidse Plein. Moderne ICT-middelen maken dit mogelijk. De globals en hun medewerkers overstijgen de traditionele natiestaat.
Een vrije samenleving zal net zo’n structuur hebben en overheden overbodig maken. De samenwerkingsverbanden van mensen zullen voortdurend wisselen en hun verenigingen (vergelijkbaar met de business units van de globals) vormen een wereldwijd netwerk. Daar overheen ligt het fijnmazige netwerk van individuen die op geheel vrijwillige basis 1-op-1 relaties aangaan. Deze netwerken verschuiven voortdurend ten opzichte van elkaar, want mensen worden lid van een bepaalde vereniging, gaan naar een andere of richten hun eigen club op. Net als de kenniswerkers van de globals zullen zij daarvoor soms moeten verhuizen en soms gewoon kunnen blijven waar zij nu zijn. Zo ontstaat wereldwijd een uiterst flexibele samenlevingsstructuur waarin mensen zich in vrijheid kunnen ontplooien.
”Just living is not enough... One must have sunshine, freedom, and a little flower”
-- Hans Christian Andersen
20-jan-2004 Louis
U haalt 2 dingen door elkaar. Enerzijds een leefgemeenschap en anderzijds een maatschappij. U bent nu waarschijnlijk verbonden in een libertarische leefgemeenschap, maar u behoort feitelijk nog steeds tot de Nederlandse maatschappij.
Een belangrijk onderscheid is dat de maatschappij autonoom is, heersend over een gebied dat in een democratische rechtstaat vermeld wordt in 1 of meerdere statuten. Dit heeft voordelen maar u noemt inderdaad ook een paar nadelen. Ook heeft een maatschappij vastgestelde grenzen waarbinnen zij mag en zal heersen.
Een leefgemeenschap darentegen kan slechts een private stichting zijn, met eigen regels die slechts in beperkte mate intern afdwingbaar zijn. Natuurlijk, de interne sociale controle is veel sterker, normen en waarden zullen in een kleine gemeenschap sterker worden nageleefd, sancties hebben een ander karakter (uitsluiting of persoonlijke vernedering binnen de groep) en de communicatieve lijnen zijn kleiner.
De maatschappij in Nederland is naar mijn mening in verhouding met andere westerse landen zeer goed gestructureerd. We hebben een algemene wetgeving waar menig land jaloers op is en de waarborgfuncties liggen muurvast verankerd. Dit zorgt enerzijds voor een stabiele basis waarop de hele economie gebouwd is, anderzijds voor een hoop ge-emmer over grootschalige projecten. De afdracht van gelden voor dit gedeelte van de overheid is nihil.
Maar uiteraard zijn er kwesties die naar mijn overtuiging geminderd mogen worden. Voorbeelden zijn de immigratiewetgeving, uitvoerige bezwaarschriftprocedures en de slappe handhaving. Ik zie dan ook best wat in uw ideeen.
De slappe handhaving (uw vb. milieuovertredingen) heeft te maken met de interne structuur van het bestuur: ambtenaren verbaliseren slechts en sanctioneren niet. Dit is een groot gemis en inderdaad is de oplossing voor een sanctionerend ambtenarenapparaat wenselijk. Last van immigratieproblemen heeft uw leefgemeenschap m.i. niet, iedereen kan lid worden als ze maar voldoen aan de eisen die gesteld worden door de vereniging. Laten we dit ook doorvoeren in ons landje. Wees sociaal maar reeel.
De waarborgende functies van het bestuur is soms overdreven: fanatieke geitenwollensokken kunnen belangrijke economische processen soms jaren vertragen. Hoewel velen in mijn omgeving tot een subgroep van dergelijke personen behoren, vind ik dat het algemene belang, het belang van de maatschappij, behartigd moet worden. Economische projecten hebben soms voorrang nodig, maar lang niet altijd. Zoals uw gemeenschap het statutaire belang behartigt.
De vorming van diverse leefgemeenschappen binnen de maatschappij "Nederland" is lastig of zelfs onmogelijk. Wel kunnen de interne regels veranderd worden en juist dat is het mooie van een democratie in vergelijking met een totalitaire staatsvorm. Natuurlijk staat het ons vrij om wetgeving aan te passen. Een aantal kleine wijzigingen waardoor de maatschappij meer vereniging wordt. De kernen uit uw theorie zijn feitelijk mogelijk, waardoor er meer vrijheid ontstaat. De ideologie is echter onmogelijk: in een strakverdeelde wereld met landsgrenzen, bi- en multilaterale verdragen is de globale vorming van gemeenschappen onmogelijk: er heerst te veel onvrede en oorlog. Dus begin een politieke partij, vorm een wetenschappelijk instituut en verdiep je in de uitgebreide materie en stel een sluitend voorstel op. Indien de mensen dit zullen accepteren en snappen, dan is een stevige positie haalbaar.
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Het enige fundamentele verschil tussen een natiestaat en een vereniging is de vrijwilligheid waarmee je lid kan worden. In een natiestaat wordt je geboren en ben je automatisch lid. Je kan later je nationaliteit wijzigen, maar een statenloos persoon heeft het bijzonder moeilijk. Tot een vereniging kan je op vrijwillige basis toetreden. Je kan zelfs besluiten helemaal nergens lid van te worden. Voor het overige zijn er geen verschillen. De statuten/huishoudelijk reglement van een vereniging zijn even rechtsgeldig als een wet en de sancties bij overtreding zijn vergelijkbaar (boete of royement).
Het is overigens opmerkelijk, dat je ook spreekt van ‘persoonlijke vernedering’, want dat zou (uitgezonderd een SM-vereniging ;-) nu juist een overtreding van de non-agressie voorschriften zijn waarop zeker een sanctie zal staan.
De meeste relaties, zowel op het economische als op het intermenselijke vlak zullen echter in de vorm van contracten gegoten worden. Deze zijn uiteraard zeer individueel en vervangen de huidige algemene wetten. Het probleem met algemene wetgeving is dat je een soort gemiddelde moet vinden om de meerderheid van de gevallen te dekken en daarbij dan ook nog allerlei uitzonderingssituaties moet vastleggen zodat er geen rechtsongelijkheid ontstaat. Dit blijkt in de praktijk onmogelijk. Daarom zijn individuele contracten die iedere contractpartij op eigen merites kan invullen en afsluiten veel eerlijker.(Zie ook: Libertarian ethics )
Het klopt, dat de regelgeving in Nederland zeer gestructureerd is, maar tevens ook zeer complex (vergelijk de communistische planeconomie). Veel overheidsvoorschriften zijn tegenstrijdig en belemmeren de activiteiten van bedrijven en mensen onnodig. Dat dit hele wettelijke stelsel geen geld zou kosten is helaas onjuist. Een wet maken zonder controle is zinloos. De waarborgen die bij wet zijn vastgelegd moeten allemaal zeer nauwgezet worden gecontroleerd en dat kost veel geld. Het is dan ook beter om die waarborgen aan de betrokken marktpartijen over te laten (denk aan de eerder genoemde keurmerken die branche- en consumentenorganisaties daartoe zullen verstrekken).
Het is juist dat in een vrije samenleving geen immigratieproblemen zullen bestaan. Dat komt eenvoudigweg omdat alle grond en woningen in particuliere handen zal zijn. Iemand van buiten de regio zal dus zelf over voldoende financiële middelen moeten beschikken, dan wel hier een baan hebben of iemand hier moeten kennen die voor hem garant staat, om hier te kunnen wonen. Dat er in Nederland wel een immigratieprobleem bestaat heeft er overigens meer mee te maken dat er de afgelopen 30 jaar hier geen echt immigratiebeleid is gevoerd (met duidelijke toelatingscriteria). Daarvoor moet de politiek echter over hun gebruikelijke tijdhorizon van slechts 4 jaar heenkijken en beslissen wat men nu eigenlijk met dit land en de mensen er in wil bereiken. Een visie op de toekomst ontwikkelen als het ware (demografische, economische, sociaal-culturele ontwikkeling). Regeren is in Nederland echter “vooruit, we zien wel” i.p.v. “vooruitzien”. Dat moet een keer fout gaan.
De gebrekkige integratie van allochtonen is tegelijk een bewijs dat het heel goed mogelijk is verscheidene leefgemeenschappen in elkaar te schuiven, en deze geheel langs elkaar heen te laten leven. Zo kent Nederland al ruim 70 jaar een hechte Chinese gemeenschap die niet of nauwelijks is geïntegreerd. Oudere Chinese immigranten spreken nog altijd geen Nederlands, zij behouden hun Chinese gewoonten en cultuur, en leven geheel afzijdig van de overige Nederlanders, uiteraard op hun economische activiteit na (restaurants en artsen). Toch vormen de Chinezen een welkome en door iedereen zeer gewaardeerde aanvulling op de Nederlandse samenleving. Een minder gewaardeerd voorbeeld zijn de Arabische immigranten. Zij spreken ook slecht Nederlands, zijn niet of nauwelijks geïnteresseerd in de Nederlandse cultuur, werken in bedrijfjes van landgenoten waar ze gewoon hun eigen taal kunnen blijven spreken, halen ook hun partner uit het land van herkomst en chatten met de wereldgemeenschap van islamieten op het internet. De Nederlandse overheid heeft haar greep op deze grote groep mensen inmiddels vrijwel verloren. Toch wonen deze mensen in Nederland.
De invloed van de nationale overheid neemt al jaren gestaag af. Dit is omdat de bevolking meer vrijheid wenst (men stoort zich niet meer aan pietluttige wetten en de overheid kan onmogelijk alle regelgeving nog handhaven), maar ook omdat de kosten van algemene dienstverlening te hoog worden. De overheid moet daarom noodgedwongen steeds verder bezuinigen en steeds meer taken afstoten. Uiteindelijk zal de invloed van de overheid tot een minimum gereduceerd zijn, of men dit nu wil of niet. Die vrije samenleving komt er dan ook vanzelf. Alle trends wijzen in die richting.
"Many politicians lay it down as a self-evident proposition, that no people ought to be free till they are fit to use their freedom. The maxim is worthy of the fool in the old story, who resolved not to go into the water till he had learned to swim."
-- Lord Macaulay
22-jan-2004 Louis
Speedy,
uw keuze om de controle op naleving uit te besteden aan marktpartijen vind ik opmerkelijk maar uit uw oogpunt ook begrijpelijk. Ik ben alleen van mening dat naleving door particuliere instellingen niet haalbaar is. Voor een stevige onderbouwing kan ik nu niet garant staan, maar indien ik het probleem volgens een liberaristisch standpunt bekijk zou ik zeggen dat naleving van voorschriften niet nodig is binnen een contract- en verenigingsmaatschappij.
Als uw plan werkt (grove aanname van mijn kant) dan zal er op ieder gebied veel concurrentie bestaan, het falen (i.e. het niet voldoen aan de eisen en afspraken) zal direct leiden tot contractbreuk, waardoor dergelijke partijen gedwongen worden om conform de afspraken te leveren. Dit is zelfs efficienter dan het huidige systeem. Dus handhaving en naleving van de afspraken zullen uit het libertarisme voortvloeien.
Zo kent Nederland al ruim 70 jaar een hechte Chinese gemeenschap die niet of nauwelijks is geïntegreerd. Oudere Chinese immigranten spreken nog altijd geen Nederlands, zij behouden hun Chinese gewoonten en cultuur, en leven geheel afzijdig van de overige Nederlanders, uiteraard op hun economische activiteit na (restaurants en artsen).
Dit bestrijd ik. Als u, van elke allochtonengroep, bekijkt welke groep het meest geintergreerd is, dan is het de Chinese. Het grote verschil zit tussen de generaties. De eerste generatie (die voor de grote stormloop van met name Spanje, Turkije, Marokko en Italie naar Nederland trok) is inderdaad slecht geintergreerd: ze leven (buiten hun eigen gemeenschap) een zeer teruggetrokken bestaan en spreken de taal niet. Door de goede interne banden is dit ook niet nodig. De generaties daarna is echter uitermate succesvol en dit mag een zeer goede intergratie genoemd worden. De 3e generatie spreekt accentloos Nederlands, is daardoor multilanguaal en zorgt voor een boost in import/exportbetrekkingen.
Zij vormen hun eigen subcultuur en binnen de gemeenschap zullen ze hun eigen cultuur behouden, maar in de Nederlandse maatschappij draaien zij probleemloos mee.
Dit komt door de sector waarin ze werkzaam zijn (vooral horeca) waardoor zij gedwongen worden zich verstaanbaar te maken, door hun aanpassingsvermogen an sich (Net als jullie zijn ze gefocused op autonomie) en door een goede spreiding (met uitzondering van Den Haag en de andere grote steden).
Het zou overigens niet verkeerd zijn indien de Nederlanders wat eigenschappen van de Chinezen gaan overnemen. Ze zijn (buiten priveterreinen om) erg stipt, houden van efficientie en hebben buitengewoon veel verstand van regelgeving. De mensen die de nederlandse taal niet machtig zijn (bijvoobeeld koks) verstaan het wel en als buitenstaander is het zelfs mogelijk om met ze te communiceren.
Al met al denk ik dat de Chinezen een toonbeeld zijn van intergratie, als de andere allochtonen daar een voorbeeld aan nemen zullen veel problemen verholpen zijn.
Als puntje zou ik toch willen vermelden dat ook juist de Chinees werk zoekt binnen zijn gemeenschap, de partner vaak haalt in China (of laat halen,uithuwelijking is ook een eigenschap dat aan hun cultuur gekoppeld kan worden.)
22-jan-2004 Speedy
Louis,
Je hebt gelijk, dat er een directe terugkoppeling is bij contractbreuk. Toch zullen ook de ‘best practices’, ‘codes of conduct’, waarmerken, of hoe je ze ook wil noemen, van brancheverenigingen of consumentenorganisaties een belangrijke rol blijven spelen. Daarmee heb je als klant meer zekerheid voordat je een overeenkomst aangaat, en kan je je als leverancier onderscheiden van niet-gecertificeerde bedrijven. Alle betrokken partijen hebben er belang bij dat de certificatie correct verloopt en goed wordt gecontroleerd door de uitgifte-instantie. Ik denk daarom dat je je over de naleving van algemene voorschriften geen zorg hoeft te maken.
Je hebt ook gelijk, dat de jongere generaties Chinezen goed Nederlands spreken en goed op de hoogte zijn met onze cultuur en waarden en normen. Ook voor wat betreft hun werk passen ze goed in de Nederlandse samenleving. Toch heeft de Chinese gemeenschap in Nederland de eigen cultuur en eigen waarden en normen zeer goed vastgehouden. Het is, zoals je zegt, een subcultuur zoals er zovele in dit land zijn (van snowboarders en break dancers tot binnenvaartschippers en hangbejaarden). Het kenmerkende van dergelijke subculturen is dat ze in de Nederlandse samenleving hun zaken wel kunnen regelen, maar dat ze binnen de groep een veel sterkere band hebben dan met de mensen daarbuiten. Precies datzelfde geldt voor de Arabische allochtonen (die men meestal juist slecht geïntegreerd noemt).
In feite is Nederland geen smeltkroes (net zomin als de VS dat is) maar een soort lappendeken van subculturen, die slechts hier en daar raakvlakken hebben maar verder gewoon onafhankelijk van elkaar hun leven leiden. Hoewel er dus heel veel verschillende Nederlanders zijn, zijn er toch wel enkele zaken te noemen die vrijwel alle Nederlanders gemeenschappelijk hebben, zoals de neiging tot democratische samenwerking (overlegcultuur), waarbij men bijzonder open kan zijn, visionair en praktisch tegelijk, de afkeer van autoriteit, en een ingeboren drang naar zelfstandigheid en vrijheid. Op de raakvlakken moeten de verschillende subculturen hier dus redelijk met elkaar overeen stemmen.
Dat er wel een probleem is bij de Arabische allochtonen en niet bij de Chinese kan er mee te maken hebben dat de Chinese mentaliteit (harde werkers, beleefd, financiële steun in familieverband, ed) goed overeenkomt met de Nederlandse normen en waarden. De Arabische mentaliteit daarentegen (macho-gedrag, godsdienstwaanzin, klaploperij, ed) past hier helaas minder goed. Zelfs op de weinige raakvlakken die deze teruggetrokken groep met de andere inwoners heeft ontstaat daardoor gemakkelijk wrijving.
Volledige integratie zou dit oplossen, maar tevens een totale verandering van de eigen cultuur nodig maken. Daarom is het voor deze groep beter zich nog verder uit de Nederlandse samenleving terug te trekken (dwz het aantal raakvlakken tot het uiterste minimum te beperken; net zo teruggetrokken als de joden eeuwenlang in Europese landen hebben moeten leven). In feite is dit waar ook de jongere generatie voor heeft gekozen (eigen woonwijken, eigen scholen, eigen bedrijfjes, partners uit land van herkomst, chatten op het web met cultuurgenoten, etc).
Het is natuurlijk een prachtig experiment om te zien of volkomen verschillende culturen toch naast elkaar kunnen leven. In Israel lukt het duidelijk niet, maar daar speelt ook veel onrecht mee. De basis van veel conflicten is vaker echter geen onrecht maar slechts ergernis. Zo zijn er in sommige conservatieve staten van de VS wetten die afwijkend sexueel gedrag in de eigen slaapkamer strafbaar stellen (o.a. homofilie), omdat de in meerderheid streng christelijke bevolking zich blijkbaar ergert aan het idee alleen al wat er zich achter de deur van de buren kan afspelen.
In Nederland laten de mensen elkaar gelukkig meer vrij, dus misschien dat hier het experiment met die totaal verschillende culturen wel gaat lukken. ;-)
27-jan-2004 Louis
Speedy,
en nu zijn we terug bij af. Via een mooie cirkel eindigen we bij de vraag die ik als eerste stelde: waarvoor maak je een nieuwe staat en samenleving, was ist der Mensch?
Je zou ten eerste kunnen stellen dat objectiviteit niet bestaat en dat slechts subjectiviteit van belang is. Je ziet ten slotte alles door je eigen ogen. Tegelijkertijd is het de vraag of alles dan niet objectief is. Verhef je eigen subjectiviteit boven die van anderen en maak jouw subjectieve gedrag tot basis van alle waarheden, maak deze objectief.
De mens is een individu, een enkeling en deze heeft van nature één vijand: het wij-gevoel, dat aan ons trekt terwijl we het niet merken. Zo vallen we van de ene generalisatie in de andere en zo gaat deze mooie wereld kapot. In plaats van nodige individuen blijven er groepen over, die allen 1 mening vertolken, die hun vrijheid uit gemakzucht heeft opgegeven "om zich niet druk te hoeven maken om een eigen mening te formuleren, maar die schuilen onder de grote paraplu". Mensen die zijn vergeten hun mening te vormen, maar slechts opinies kunnen geven. Een multiple-choice mogelijkheid aankruizen. De mens die niet meer denkt, maar handelt.
Toegegeven, je krijgt het verdomd moeilijk als je stelt dat de mens instinctloos is. Immers, het handelen van de mens omtrent meningen gebeurt niet volgens de ratio, maar via het automatische. Dwangmatische wellicht voor sommigen. Maar toch verschilt een instinct erg van het automatische. Een instinct had als doel het beschermen van de mens en zo proberen zijn leven te verlengen. Het automatische heeft tot doel de mens onvrij te maken, ondergeschikt aan dit Men. Wat het Men precies is, of het tastbaar is, of zichtbaar.
Nee, niets van dit alles. Het men is een manier van denken die zich nestelt in onze maatschappij: het kiezen van de middenweg, niemand schade berokkenen althans zo min mogelijk. Als een parasiet verspreidt dit men zich. An sich is dit men een dood wezen, het verkeert in een natuurlijke rust totdat deze verstoord wordt door een mens. Deze mens zal het Men beetpakken en veranderen naar zijn inzichten en als hij eenmaal het Men onder controle heeft, zal hij heersen.
Populisme is een groot voorbeeld en tevens een groot gevaar. Ik weet niet in hoeverre "de geest van Pim" verweven is in het Libertarisme en ik heb mij uit principes onthouden van de standpunten van de beste man, dus ik laat de uitkomst aan jullie, maar hij zorgde voor koren op mijn molen. Ja, er werden fouten gemaakt in het bestuur en ja, wij waren het er niet mee eens.
Hebt u welleens 5 minuten gesproken met een doorsnee LPF aanhanger? Dat is inhoudelijk equivalent aan een taalcursus Nederlands die wordt aangeboden tijdens de inburgeringscursus: herhalen, herhalen, herhalen. Nu weet ik dat dit genuanceerder zit, maar nog nooit heeft iemand in zo'n korte tijd het Men zich eigen gemaakt. Het gedachtegoed van Pim is opeens ons gedachtegoed en dat resulteert direct in een aanpassing van het bestuurlijk klimaat in dit land: alles mocht door de heren politici gezegd worden, zolang er maar niet langer dan 9 minuten over nagedacht is.
Het Men, maak het je eigen en win! Maar ook het Men is geen garantie voor een victorie, de heren Bos en Balkenende hebben mij behoorlijk geholpen om de toekomst van de mens tot minder zwart te zien. Bos, de populist, bespeelde het publiek met onhaalbare maar wel populaire plannen, hij speelde met het Men en hij deed het goed.
Maar gelukkig hebben wij Balkenende. Iemand die kennis heeft maar geen populisme uitdraagt. Het blijkt alsof Balkenende heeft gewonnen door intelligentie als opponent voor het Men. Uiteindelijk moet het volk een keuze maken en wat is een verklaring voor de winst van het intellect in plaats van het Men?
Veel goeds over Balkenende wordt niet gezegd en ik snap niet waarom. Hij heeft het uiterlijk niet mee, hij mist charisma, hij is impopulair, het is een lozer die zich druk maakt om de verkeerde dingen.
Rethorische vraag voor de liefhebber: Van wie zijn deze uitspraken afkomstig?
De kenmerken zijn: uiterlijke verschijningsvormen, veralgemeniseringen en geen inhoudelijke argumentatie.Vooroordelen.
Juist, het Men. Onbewust maken we ons schuldig aan de gemakzucht. Wij verdiepen ons niet meer in de problematiek, wij luisteren naar Frans Bauer. Politiek is een poppenkast, vroeger was het een spel.
Nu ik toch bezig ben om mensen af te kraken, en niemand uitgezonderd, ieder, zelfs ik, maakt zich schuldig aan gemakzucht, ga ik maar lekker door.
Staat u er weleens bij stil bij uzelf? Bij bestaan, zijn, zijnde? Hoe weet u dan dat u leeft?
Is het de domheid van de mens dat ze je raar aankijken bij het stellen van dit soort vragen? Bij sommigen zag ik zelfs een lichte vonkeling in de ogen, waarna hun mond openviel en inderdaad, die bevestiging. "Hey, ik leef.."
Of mensen met minachting voor de kleurling: waarom dan? Vorm verdomme die mening, laat zien dat je je intellect gebruikt en alstublieft mensen denk nu eens eerst na voordat u iets zegt! Het is een kleine moeite om je er van bewust te worden dat je een individu bent, met een eigen kijk en een eigen wil. Soms moet je die sluimer met geweld openbreken, mensen schoppen tot ze de waarheid zien. Soms moet je ook even bezinnen. De maatschappij gaan bekijken op een ander perspectief en deze proberen los te koppelen van de overheersende factor.
Welnu, terug naar het forum.
Welke staatsvorm zou gekozen moeten worden? Die van algemene vereniging in groepen van gelijke gezindheid? Zo zal het individu sterven en ten onder gaan aan het Men, dat de mening binnen de vereniging zal beperken tot een opinie.
De vrije staat is individuele autonomie en dat zou ieder individu na moeten streven. Nu ben ik zelf verre van autonoom en de kans op autonomie is heel klein. Maar de geest is vrij van het Men, het kost mij een paar jaar, maar de beste dingen zijn ook al eerder uitgevonden voordat ze ontdekt zijn.
een quote heb ik niet, wel een fles whisky
27-jan-2004 Speedy
Louis: “De vrije staat is individuele autonomie en dat zou ieder individu na moeten streven.”
Louis,
Bedankt voor je uitgebreide toelichting (ontboezeming, zou ik bijna zeggen). Ik denk dat je meer libertariër bent dan je misschien zelf wil toegeven. ;-)
Het is mooi dat je mensen wilt wakker schudden en ten volle wilt laten genieten van het leven, maar uiteindelijk zullen zij zelf die keuze moeten maken. Leven in verenigingen of leven als volledig autonoom individu, dat moet iedereen voor zichzelf kunnen bepalen.
Het is overigens een natuurlijke ontwikkeling. Sociale verbanden (familie, clan, stam, groep, natie, world community) hebben altijd een praktische bijdrage geleverd aan het overleven van het individu tussen de anderen. De wereld kende vroeger uitsluitend ‘wij’-culturen. Met de ontwikkeling van moderne wetenschap en techniek, beter onderwijs, betere zorg, meer welvaart, etc. is de emancipatie van mensen echter verder gegaan en wordt het voor steeds meer individuen mogelijk zich in belangrijke mate aan het collectief te onttrekken en hun leven naar eigen wens vorm te geven.
Prof. Ruut Veenhoven geldt als een internationale autoriteit op het gebied van geluksonderzoek. Hij heeft in de afgelopen 30 jaar in meer dan 100 landen onderzoek gedaan naar de geluksbeleving van mensen. Het blijkt, dat meer materiële welvaart (boven een zeker bestaansminimum) mensen niet gelukkiger maakt. Meer individuele vrijheid echter wel. De individualisering is dan ook een logische trend.
Als je leven dichtgetimmerd zit (je hebt een rotbaan maar je kan niet weg, je hebt een rothuwelijk maar je kan niet scheiden, je hebt een ideaal maar je kan het niet verwezenlijken) ben je ongelukkig. In veel ontwikkelingslanden met ‘wij’-culturen (geldt overigens ook voor Japan) blijkt de sociale hierarchie en sociale druk zó benauwend dat mensen er minder gelukkig zijn dan in sterk individualistische Westerse samenlevingen.
Dat sommige mensen zich misschien wel aan het collectief kunnen onttrekken, maar dit om redenen van onzekerheid of gemakzucht (zoals je al aangaf) niet doen kan je als een vorm van onvolwassenheid (c.q. onge-emancipeerdheid) beschouwen. Aan de andere kant kunnen ge-emancipeerde mensen er ook in vrijheid voor kiezen om deel van een collectief uit te maken en zich vrijwillig aan de regels te onderwerpen. Daar is op zich niets mis mee, zolang men andersdenkenden maar vrij laat.
Het is opnieuw de tegenstelling tussen de schapen en de tijgers. Met dit verschil dat in een werkelijk vrije samenleving de schapen de tijgers voortaan met rust laten, en omgekeerd. Als je de in dit draadje besproken trends bekijkt is de kans op het ontstaan van zo’n vrije samenleving beslist groter dan veel mensen denken.
Je hebt de whiskey klaarstaan, dus daar moeten we maar eens op proosten ! :-D
“Relationships of all kinds are like sand held in your hand. Held loosely, with an open hand, the sand remains where it is. The minute you close your hand and squeeze tightly to hold on, the sand trickles through your fingers. You may hold onto some of it, but most will be spilled. A relationship is like that. Held loosely, with respect and freedom for the other person, it is likely to remain intact. But hold too tightly, too possessively, and the relationship slips away and is lost.”
--Kaleel Jamison
30-jan-2004 Louis
-- kan iemand de reply-knop naar beneden verplaatsen? --
Speedy,
ik zal nooit een libertarier worden, al is het maar omdat ik toch niet in een vereniging pas. Mijn denkbeelden komen inderdaad overeen, maar ik ben en blijf skeptisch over de uitvoering; de maatschappij zal eerder instorten dan veranderen. Het Men zoals Heidegger het noemt, zorgt voor een meningloze maatschappij waar onverschilligheid hoog in het vaandel staat: onze tolerantie. Daardoor duurt het heel lang voordat er iets gebeurt in dit kleine landje. Nederland slaapt.
"Met de ontwikkeling van moderne wetenschap en techniek, beter onderwijs, betere zorg, meer welvaart, etc. is de emancipatie van mensen echter verder gegaan en wordt het voor steeds meer individuen mogelijk zich in belangrijke mate aan het collectief te onttrekken en hun leven naar eigen wens vorm te geven."
Het is juist tegenovergesteld. Welvaart zorgt voor goedkoop sentiment en vermaak. De mens hoeft minder te denken en wordt lui. Vgl. ambachten, handwerk, vakwerk. Aan de andere kant kunnen we zorgen voor gigantische welvaart, waardoor ons leven eenvoudiger wordt. Maar van emancipatie is geen sprake. Het collectief houdt de mens vast zolang er sprake is van welvaart waar we niet mee om kunnen gaan.
U stelt dat vooral het gemak om vrij te worden belangrijk is voor de mens. "je hebt een rothuwelijk maar je kan niet scheiden" Is dit een probleem van een vrijheid die je moet herwinnen? Of is het juist het gemak waarmee je normen en waarden vergeet en elkaar een heilige belofte doet, die geen andere inhoud heeft dan een juridische?
In een strakke leefomgeving is de mens minder vrij, akkoord, maar vind de middenweg: Een strakke leefomgeving met regels waarin jij je kunt vinden. Maar hoe dan ook, je blijft een omgeving nodig hebben.
"Dat sommige mensen zich misschien wel aan het collectief kunnen onttrekken, maar dit om redenen van onzekerheid of gemakzucht (zoals je al aangaf) niet doen kan je als een vorm van onvolwassenheid (c.q. onge-emancipeerdheid) beschouwen."
Onvolwassenheid, dat is het niet. Onvolwassenheid duidt er op dat de mens van onvolwassen doorgroeit naar volwassenheid. Het is juist andersom. De mens vervalt in het collectief zodra ze alles op orde heeft: huisje, boompje, beestje. Risico's worden ingeperkt, mens wordt burgerlijk. Een klein kind is in die zin in kind eigen vrijheid beperkt: door de invloed van beschermende verzorgers kan zij niet vrij zijn. Pas in de pubertijd (vgl. Freud) gaan mensen zich vragen stellen. Voordeel is een eigen beeldvorming, nadeel is een sterke groei in het aantal zelfdodingen. Wat ik gemerkt heb op de universiteit is dat de studenten gaan voor zekerheid, briljante geesten zitten er zeker tussen, maar ze komen er niet uit. Ze slapen al tijdens het eerste jaar in: 36 maanden tot de bachelor, 12 voor de master en hup, de maatschappij in. Wat een crime!
De academische vrijheden zijn juist voor de mens van levensbelang wil zij uit het collectief kruipen. Studenten moeten iedere maand weer op het malieveld zitten. Hun geest moet de ruimte krijgen om tot ontplooiing te komen, door de heersende structuur is dat niet mogelijk. De studenten slapen.
Ik zou uw laatste beeldspraak willen veranderen in: wij zijn allen schapen (kuddedieren) en kunnen slechts de vrijheid bereiken door eerst de geest te ontdoen van alle vooroordelen (vgl. Descartes).
En na de vrijheid van de geest is er ruimte voor de beperkte vrijheid van het lichaam (vgl. Kant) Vervolgens leren we op een abstracte manier dat het collectief zijn intrede doet.(feitelijk bij Nietzsche) Heidegger maakt het wetenschappelijk en Sartre opent de deur tot vrijheid, of juist niet?: determisme.
Waar deze lijn eindigt, weet ik niet. Een Sodom en Gomorra wellicht. Op naar de vernietiging van een collectief. Dat daaruit een vrije staat wordt ontwikkeld, dat is goed mogelijk. De mens weet dan pas wat hij is.
- ........ - Nietzsche, 4 Januari 1889
Ps. de fles is ter ziele.
31-jan-2004 Speedy
Louis: “de fles is ter ziele”
Geen wonder Louis, als ik je zo lees kan ik mij niet aan de indruk onttrekken, dat je eens een minder zwartgallige filosoof als Nietzsche zou moeten lezen. ;-)
Als je liever als solist leeft en niets met verenigingen te maken wil hebben is dat binnen een libertarische samenleving heel goed mogelijk (in tegenstelling tot nu). Anderen zullen echter liever voor intensievere samenwerkingsverbanden kiezen. Beide is mogelijk.
Ik ben het met je eens dat er veel mensen zijn die niet tot het uiterste gaan om hun capaciteiten te ontwikkelen en hun kansen te benutten. Dat is jammer voor hun bijdrage aan de samenleving, maar is het ook jammer voor hun eigen geluk ?
Want daar gaat het tenslotte om, vrijheid is slechts een middel, geen doel. Als er mensen zijn die graag leven als de eerder genoemde schapen, wie zijn wij dan om hen dit te verbieden ?
Uiteindelijk gaat het er om dat je tevreden kan zijn over de manier waarop je je eigen leven kan inrichten. In de maatschappijmodellen die libertariërs hebben ontwikkeld staat niemand iets in de weg om, naar keuze, te leven als een autonome tijger of als een collectief schaap.
Waar je ook voor kiest, bedankt voor deze interessante discussie. Mocht je het nog niet kennen, het Vrijheid-Forum op Libertarian.nl is beter uitgerust voor lange discussies: Vrijheid-Forum (je kan er ook heel gemakkelijk quoten, haha ;-D
“Each generation is like a new tenant who, before moving in, changes things around, cleans up the facade, and adds or pulls down an annex, according to his own needs. From time to time some generation more vigorous or short-sighted than its predecessors, pulls down the whole building, sleeping-out in the open until it is rebuilt. When, after a thousand privations and with enormous efforts, they have managed to rebuild it to a new plan, they are crestfallen to find it is not much more comfortable than the old one. It is true that those who drew up the plans are set up in good apartments, well situated, warm in winter and cool in summer; but the others, who had no choice, are relegated to the garrets, the basements or the lofts.
So there are always enough dissenters and trouble makers, of whom some miss the old building, whilst some of the more enterprising already dream of another demolition. For the few who are satisfied there is an innumerable mass of objectors.
We must remember however that a few are satisfied. The new edifice is indeed not faultless, but it has some advantages; why pull it down tomorrow, later, indeed ever, as long as it shelters enough tenants to keep it going?
I myself detest the wreckers as much as the tyrants. If you feel your apartment is inadequate or too small or unhealthy, then change it - that is all I ask. Choose another place, move out quietly; but for heaven's sake don't blow up the whole house as you go. What you found unsuitable might delight your neighbour.”
-- uit “Panarchie” van P.E. De Puydt uit juli 1860 (zie voor het volledige artikel
Waarom moet inkomen herverdeelt worden? Is de verdeling van de markt niet al eerlijk? Iedereen verdient immers al precies datgene wat anderen hem vrijwillig voor zijn productieve prestatie betalen. Hoe meer iemand in de behoeften van anderen voorziet, hoe meer hij verdient. Robert Nozick publiceerde in 1974 het klassiek geworden politiek-filosofische werk Anarchy, State and Utopia. Daarin betoogt hij onder meer dat inkomensherverdeling niet te rechtvaardigen valt. Hij stelt bijvoorbeeld dat als je geld afneemt van de een om aan de ander te geven, je daarmee beslag legt op de vruchten van iemands arbeid. Je bepaalt daarmee mede welk doel het leven van die ander moet dienen. Je claimt als het ware een eigendomsrecht op een ander persoon. Je probeert de rijken als een soort slaven van de armen te gebruiken. Dat is in strijd met het zelfbeschikkingsrecht.
Bovendien, als inkomensnivellering rechtvaardig is, moeten we om consequent te zijn niet pleiten voor inkomensherverdeling van rijk naar arm in Nederland, maar voor inkomensherverdeling van zowel arm als rijk naar de derde wereld. De Nederlandse armen zijn immers een stuk rijker dan de armen in de derde wereld. Dus zelfs de armste Nederlanders zouden eigenlijk het grootste deel van hun inkomen aan hen moeten afstaan.
9. Erosie van solidariteit
De verzorgingsstaat is gebaseerd op gedwongen solidariteit. Iedereen is verplicht via belastingen aan goede doelen te betalen. Maar echte solidariteit is vrijwillig. En die solidariteit wordt door de verzorgingsstaat ondermijnd. Die is immers niet meer nodig als de overheid al voor de armen zorgt.
Het alternatief voor de verzorgingsstaat is particuliere verzekering en andere vrijwillige verbanden. In het negentiende-eeuwse Engeland was bijvoorbeeld de meerderheid van de mannelijke arbeiders lid van een friendly society, die voor leden zorgde bij werkloosheid of ziekte. Door een goede controle, en concurrentie, waren contributies laag.
In landen zonder verzorgingsstaat zorgen mensen meer voor familie en vrienden. En voor die enkeling die echt buiten de boot valt, is er liefdadigheid. Liefdadigheid die erop gericht is mensen zoveel mogelijk te helpen voor zichzelf te zorgen, in plaats van ze afhankelijk te maken. De verzorgingsstaat is asociaal, want dwangmatig. Liefdadigheid is sociaal, want vrijwillig. Er is geen garantie dat mensen de minstbedeelden gaan helpen. Maar die garantie is er nu evenmin. De armen worden alleen geholpen als de meerderheid daarvoor stemt. Als niemand bereid zou zijn aan liefdadigheid te geven, dan zou de democratie er ook niet voor zorgen. Volgens het rapport Geven in Nederland van de VU gaven Nederlanders in 2001 naar schatting 4,33 miljard euro aan goede doelen, ofwel 271 euro per inwoner. Ongeveer de helft komt van bedrijven en de helft van particulieren. Mensen doneren ook hun tijd: 25 procent van de volwassen Nederlanders doet regelmatig onbetaald vrijwilligerswerk. In vroeger eeuwen, voordat ze werden weggeconcurreerd door de verzorgingsstaat, waren kerken en andere organisaties actief op het gebied van armenzorg. Als dat zelfs in die arme tijden mogelijk was, dan moet het met onze huidige rijkdom helemaal geen probleem te zijn.
Pluspunt
Laten we eerlijk zijn. De verzorgingsstaat heeft niet alleen maar nadelen. Een groot voordeel is dat het erg sociaal voelt om in een verzorgingsstaat te leven. We offeren er immers ruim de helft van ons inkomen aan op. Dat is heel sociaal, want zelf verdiend geld zelf houden is heel egoïstisch. Bovendien, zou het niet vreselijk zijn als mensen al hun geld zomaar zouden kunnen uitgeven aan nutteloze dingen die ze zelf kiezen, in plaats van aan nuttige dingen gekozen door een sociaal bewogen elite?
Rijker zijn dan een ander is erg asociaal. Maar door de verzorgingsstaat hoeven we ons daar niet langer schuldig over te voelen. Alles wat we krijgen, is immers het resultaat van een eerlijke herverdeling door een wijze overheid, die iedereen precies geeft waar hij volgens de allerlaatste wetswijziging fundamenteel recht op heeft. Bovendien komt de verzorgingsstaat tegemoet aan onze oprechte gevoelens van afgunst. Onze buurman mag niet te veel rijker zijn dan wijzelf. Daarom is het zo fijn dat de verzorgingsstaat het vrijheidsideaal vervangt door het gelijkheidsideaal.
Het meest vreselijke aan vrijheid is wel dat mensen dan heel stomme dingen kunnen doen. Zoals ongezond eten, aan onveilige seks doen of andere volstrekt onverantwoorde risico's nemen. Een sociaal voelend persoon zou het liefst al die dingen met de harde hand der wet verbieden. Niets getuigt van grotere naastenliefde dan de bereidheid zo nodig geweld te gebruiken, niet uit eigenbelang maar puur voor een anders bestwil. Maar helaas is dat in strijd met onze hopeloos ouderwetse vrijheidstraditie. Gelukkig biedt de verzorgingsstaat daar een briljante oplossing voor. Bij een particulier gezondheidssysteem zou je zelf extra premie betalen als je riskante dingen wilt doen. Maar in de verzorgingsstaat betaalt iedereen eraan mee. Het verbieden van drugs of autorijden zonder gordel is dus geen vrijheidsaantasting, maar juist een bescherming van andermans geld. Dus mogen we ook seks zonder condoom en het eten van te veel suiker gaan verbieden, want iedereen betaalt mee als je daar ziek van wordt.
Aan ons eigen lot overgelaten zouden we weleens ten prooi kunnen vallen aan allerlei risico’s en ongemakken van de boze kapitalistische wereld. De overheid beschermt ons daar maar mooi tegen. De meeste mensen zijn nou eenmaal veel te dom om voor zichzelf te zorgen. Dat kunnen ze veel beter aan slimme politici overlaten, door die domme mensen zelf gekozen.
Henry Sturman (henry@sturman.net)
Eerder gepubliceerd in HP/De Tijd, 18 juli 2003
Gerelateerde links:
- Frank Karsten: Weg met de verzorgingsstaat!
- Bart Croughs: Voetbalverzorgingsstaat
- Marcel Roele: Het einde van Nederland
- Walter Block: De niet-bijdrager aan liefdadigheid
- De zwakkerenindustrie
Plaats reactie20-aug-2003 Aschwin de Wolf
Heel erg goed artikel!
Dat "zelfs de armste Nederlanders ... eigenlijk het grootste deel van hun inkomen aan (de derde wereld zouden) moeten afstaan." is een waarheid als een bus. Het is dat de term zo beladen is maar alle westerse socialistische partijen zijn in feite *nationaal-socialistische* partijen.
Het bewijst ook dat de meeste mensen die voor de verzorgingsstaat stemmen niet worden gedreven door altruisme maar uit (groeps)egoisme: eigen volk eerst!
20-aug-2003 Armin
Dit geldt eigenlijk voor alle mensen die stemmen. Natuurlijk heb je die paar mensen die uit idealisme stemmen, maar het merendeel loopt toch gewoon aan achter de groep die hun belangen vertegenwoordigd.
Of het nu een liberale, socialistische, communistische, facistische of christelijke partij is.
In principe zijn al deze 'idiologieën' populistisch, anders lopen er immers onvoldoende mensen achteraan.
Men loopt achter diegene aan waarvan men denkt (het snelst) voordeel te kunnen halen. De z.g.n. verschillen tussen al deze bewegingen zijn meestal enkel (en alleen) window dressing.
Afgunst op de ander (die meer heeft), is de gemeenschappelijke noemer. En voor wie juist meer heeft is het vooral afgunst dat ze het moeten afgeven.
Armin
20-aug-2003 Peter v M
Mooi artikel, met veel goede argumenten! Het argument dat de armen niet beter af zijn onder de verzorgingsstaat is wellicht het belangrijkst. De meeste mensen zijn bereid veel nadelen voor lief te nemen, omdat ze denken dat alleen met een verzorgingsstaat armoede bestreden wordt.
Henry wijst terecht op het boek Losing Ground van Charles Murray, waarin aangetoond wordt dat er direct nadat er in de jaren '60 in de VS (LBJ's great society) sociale voorzieningen geïntroduceerd werden, het alleen maar slechter is geworden, ondanks een bloeiende Amerikaanse economie.
Terwijl onder de zwarte bevolking in de VS de jeugdwerkloosheid voorheen lager was dan de blanke jeugdwerkloosheid en de criminaliteit stabiel was (en onder zwarten dalende), is er hier in een relatief korte tijd een kentering in gekomen. Hetzelfde geldt voor de trends in armoede (voorheen omlaag, sindsdien stabiel), en buitenechtelijke kinderen (naar een hoger niveau getild). Dit laat toch op zijn minst zien dat het kapitalisme --dat daarvoor minder "gecorrigeerd" werd door sociale voorzieningen-- niet de schuldige is.
Nog even terzijde: Henry spreekt in zijn artikel over "degressief". Maar is het omgekeerde van "progressief" niet "regressief"?
20-aug-2003 René
Heel mooi artikel, Henry! Ik kwam gisteren een mooi citaat tegen van Murray Rothbard in dit verband: "It is no crime to be ignorant of economics, which is, after all, a specialized discipline and one that most people consider to be a "dismal science." But it *is* totally irresponsible to have a loud and vociferous opinion on economic subjects while remaining in this state of ignorance."
Peter, wat jouw vraag betreft: het tegenovergestelde van "progressief" is in dit verband "degressief". Soms hebben woorden verschillende tegenovergestelden. Zo kan het tegenovergestelde van "oud" zowel "nieuw" zijn als "jong"
20-aug-2003 Peter v M
René, Dank voor je opheldering. Ik heb geleerd de term regressief te gebruiken als het om belastingen gaat. Hayek doet dat bijvoorbeeld ook op p. 309 van the constitution of liberty.
De vraag was dus eigenlijk als een voorzichtige correctie bedoeld, maar pakte niet zo uit!
20-aug-2003 Erik
Voordat de vlag uitgaat over de voor deze site niet zo heel schokkende conclusie dat de verzorgingsstaat een wangedrocht is, wil ik wat meer voordelen aanstippen dan de aanname dat het 'sociaal voelt'. Sociale verzekeringen beperken de humane gevolgen van tijdelijke economische inzinkingen en dragen eraan bij dat menselijk kapitaal niet verloren gaat. Particuliere verzekeringen kunnen niet alles opvangen. Werkloosheid wordt over het algemeen immers beschouwd als een onverzekerbaar risico.
Verder is er veel kritiek op het (grotendeels) staatsgeorganiseerde onderwijs. Tegelijkertijd is het opleidingsniveau in de meeste Westerse landen hoger dan ooit. Vroeger was een universitaire studie voorbehouden aan een kleine bovenlaag, nu is dit weggelegd voor iedereen met voldoende doorzettingsvermogen en talent. We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling.
20-aug-2003 Johan
Erik: "We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling."
Zolang je daarmee je eigen inkomen en bezittingen bedoelt kan ik me daar ook heel goed in vinden. Verbeter de wereld, stop na jezelf.
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Particuliere verzekeringen kunnen niet alles opvangen. Werkloosheid wordt over het algemeen immers beschouwd als een onverzekerbaar risico."
Wat onderscheid dan precies een publieke verzekering van een private? Is het de omvang van het aantal "klanten" of het element van dwang? In het eerste geval is het dan ook mogelijk om een grootschalige collectieve verzekering in het leven te groepen voor iedereen die dit wenselijk acht. Omdat een invididu kan worden uitgesloten van een uitkering is het ook geen collectief goed.
" We hoeven zeker geen 'equality in outcome' na te streven, maar een zekere 'equality in opportunities' lijkt me wel een lovenswaardige doelstelling."
Maar daarvoor is geen verzorgingsstaat voor nodig maar liefdadigheid. Waarom zo'n paardemiddel gebruiken als het ook anders kan?!
Bovendien, in de praktijk is het onderscheid tussen gelijkheid in kansen en uitkomsten arbitrair en dreigt te vervagen. Om een werkelijke gelijkheid van kansen te realiseren zullen we herhaaldelijk stevig in de uitkomsten moeten intervenieren om dit mogelijk te maken. Zie oa. Robert Nozick "Anarchy, State and Utopia" en Anthony de Jasay "Justice and its Surroundings".
Waarom is gelijkheid van kansen eigenlijk zo'n lovenswaardige doelstelling als dit vergezeld gaat met het exploiteren van mensen die schuld noch deel hebben aan de afwezigheid van gelijke kansen? De vraag is niet alleen wat een lovenswaardige doelstelling is maar ook of de middelen om dit te realiseren acceptabel zijn. Als dit vergezeld gaat van de exploitatie van andere mensen tegen hun wil zou ik zeggen van niet.
20-aug-2003 Mario Aandewiel - marioaGEEN@SPAMxs4all.nl
Mooi artikel Henry, kon de bewuste HP niet meer vinden en ben blij dat ik het nu hier heb kunnen lezen
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
Ik wil in deze context dit citaat van Bertrand de Jouvenel uit de canadese krant, de National Post ,van jongsleden niet onthouden:
"The more one considers the matter, the clearer it becomes that redistribution is in effect far less a redistribution of free income from the richer to the poorer, as we imagined, than a redistribution of power from the individual to the State."
20-aug-2003 Erik
"Wat onderscheid dan precies een publieke verzekering van een private? Is het de omvang van het aantal "klanten" of het element van dwang? In het eerste geval is het dan ook mogelijk om een grootschalige collectieve verzekering in het leven te groepen voor iedereen die dit wenselijk acht."
Een kenmerk van werkloosheid is het conjuncturele karakter. De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij, met als gevolg dat deze verzekering niet van de grond komt. Ook de gevolgen van oorlog of een nucleaire fall-out zijn om deze redenen niet of slechts zeer beperkt verzekerbaar. Ik ben wel benieuwd naar initiatieven elders op het gebied van private werkloosheidsuitkeringen. Gelet op de kenmerken van deze verzekeringsmarkt zal het wel lastig zijn om dit goed te regelen.
20-aug-2003 Erik
"Waarom is gelijkheid van kansen eigenlijk zo'n lovenswaardige doelstelling als dit vergezeld gaat met het exploiteren van mensen die schuld noch deel hebben aan de afwezigheid van gelijke kansen?"
Ik neem aan dat je met 'het exploiteren van mensen' geen onvrijwillige opsluiting en dwangarbeid bedoelt, maar dat het hier gaat om het betalen van belasting. Deze belasting is de prijs die betaald wordt voor een sociaal contract met de overheid. Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken. Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan.
De 'equality of opportunities', waarin onderwijs een belangrijke rol speelt, is uiteindelijk in vrijwel ieders belang. Ik hoor nu sommige mensen alweer denken: de overheid berooft mij van mijn geld voor zaken waar ik niet om heb gevraagd. Dit kan ook worden omgedraaid. Een echte vorm van diefstal is het direct of indirect profiteren van publieke diensten zonder hiervoor de rekening te willen betalen.
20-aug-2003 Herbie
Erik: "Een kenmerk van werkloosheid is het conjuncturele karakter. De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij, met als gevolg dat deze verzekering niet van de grond komt."
Erik, je onderschat wat verzekeringsmaatschappijen allemaal kunnen. Om je een voorbeeld te geven, waarmee jouw stelling geen stand houdt, het volgende: Het bedrijfsleven maakt, indien gewenst, gebruik van debieteurenverzekeringen. Dit werkt heel simpel. De ondernemer betaalt iets minder dan een procent premie over zijn omzet, en wanneer een debiteur niet betaalt, betaalt de verzekering. En hoeft de ondernemer zijn boot niet te verkopen. Je kunt nog afspreken of de verzekering 75 of 90 % uitkeert en nog wat dingetjes. De recessie slaat toe en de premie kruipt nu nog ietsjes meer naar de 1 procent toe (is zo'n 10 % gestegen) maar zit daar nog steeds onder. Als je meer of minder schade maakt varieert de premie ook nog iets.
Je kunt je voorstellen dat het hier om gigantische bedragen gaat, en het functioneert prima. Ik kan geen reden bedenken waarom er niet ook polissen kunnen zijn voor werkeloosheid. Dat lijkt me nog vele malen simpeler dan het voorbeeld van hierboven. En net als met autoverzekeingen en de bovenbeschreven verzekering kan er dan ook eindelijk eens een no-claim korting inkomen; ook wel prettig en eerlijk voor de noeste werkers die 45 jaar trouwe dienst bij de baas uitzingen.
Een uitstekend stuk van Henry inderdaad.
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij"
Waar baseer je dat op? Het klinkt als een slag in de lucht.
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken. Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan."
Maar da lijkt het net alsof jezegt dat de overheid eigenaar is van het Nederlandse grondgebied. Dat is toch helemaal niet zo? Misschien vinden ze dat zelf, mar dan wil ik graag verwijzen op het verschil dat Franz Oppenheimer in "The State" maakt tussen "the economic means" om bezit te verkrijgen (vrijwillige handel, ruil, giften) en "the political means" (gewoonweg claimen dat iets van jou is en het in bezit nemen, zoals de overheid doet wanneer ze iets onteigent).De overheidmakt gebruikt "the political means". Zelf zou ik graag afstand doen van de rechten die de staat mij geeft als ik mijn inkomen zelf mag houden (al ben ik zelf ambtenaar en betaal ik dus eigenlijk geen belasting).
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Deze belasting is de prijs die betaald wordt voor een sociaal contract met de overheid."
Nu je er toch over begint...mijn proefschrift gaat (waarschijnlijk) over de idee van een sociaal contract en wat wel en niet verdedigbaar is op basis van deze benadering in de politieke filosofie- en economie. Met een aantal uitzonderingen (politie, justitie en defensie) is het antwoord hierop niet veel (meer).
De idee van een sociaal contract is waar rationele mensen *overeenstemming* over kunnen vinden (het is dus niet de democratische gedachte dat de meerderheid over een minderheid beslist). Voor een langere verhandeling zie een toekomstig artikel hierover van mijn hand op MV.
Zie ook Jan Narveson's "Contractarisnism FAQ":
http://www.againstpolitics.com/contractarianism_faq/
"Je betaalt belasting, en in ruil daarvoor worden er wetten en regels gehandhaafd, wordt onderwijs gefinancierd en zo nog wat zaken."
Dit is dus kletspraat. Je ruilt niets. De producten en diensten worden niet geruild voor geld (belasting) maar je opgedrongen of je er om vraagt of niet. Dat is de werkwijze van de mafia. Het enige verschil tussen de staat en de mafia is dat de mafia het geld wat zij van je afneemt niet weer tegen je gebruikt in de vorm van regulering en je niet dagelijks onder de neus wrijft hoe goed en legitiem zij is.
"Als dit sociale contract je niet aanstaat, kun je stemmen, verhuizen of zelfs de actieve politiek ingaan."
Dat heb ik gedeeltelijk dus ook gedaan maar het argument is onjuist. Zoals de 18e eeuwse filosoof David Hume al schreef:
"One cannot infer that when an usurper succeeds in obtaining power 'the people, who in their hearts abhor this treason, have tacitly consented to his authority, and promised him allegiance, merely because, from necessity, they live under his dominion'."
Stemmen? Dat is een weinig rationele activiteit. Wat heeft het voor zin te stemmen als je invloed op het totale resultaat verwaarloosbaar is. In de vrije markt heb ik niet de toestemming van anderen nodig als ik iets wel of niet wil kopen. Mede om die reden is marktmechanisme superieur aan overheidsinterventie.
"Een echte vorm van diefstal is het direct of indirect profiteren van publieke diensten zonder hiervoor de rekening te willen betalen."
Economen spreken in dit verband over "positieve externe effecten" maar dat is een nogal curieuze theorie. Waarom zou iemand wiens activiteiten positieve gevolgen heeft voor de rest het recht hebben om met geweld andere mensen te beroven.
Als je niet wilt dat andere mensen van je activiteiten en investeren "profiteren" (wat van een nogal curieuze sociale psychologie getuigd maar dit terzijde) dan onhou je je van die activiteiten of ga je je in isolement wonen.
De theorie van positieve externe effecten is interessant voor academici die de interactie van mensen bestuderen maar als rechtvaardiging van dwang is het toch echt te mager.
Negatieve externe effecten, dat is een ander verhaal maar vaak is dit gewoon een schending van eigendomsrechten. En zoals de econoom Ronald Coase al schreef is het bestaan van negatieve externe effecten op zich nog geen reden tot overheids interventie omdat er doorgaans compensatie mogelijk is of omdat de transactiekosten om tot een oplossing te komen hoger zijn dan de baten.
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"De kosten van een onvoorziene of te lang durende recessie zijn te hoog voor een individuele verzekeringsmaatschappij".
Maar dat is precies de reden waarom het libertarisme zo weinig populair is. Alsof we alleen een keuze hebben tussen de klassieke verzorgingsstaat en de reguliere particuliere verzekeringen.
Libertariers hebben op zich geen probleem met (grootschalige) non-profit sociale "verzekeringen", waar het om gaat is dat hier niet iedereen in gedwongen zou moeten worden.
Ik val wellicht in herhaling maar de relevante tegenstelling in het klassiek-liberalisme / libertarisme is dwang versus vrijheid, of zo je wilt, rechtvaardigheid versus exploitatie en NIET markt versus staat.
20-aug-2003 Erik
René schrijft:
"Maar dan lijkt het net alsof je zegt dat de overheid eigenaar is van het Nederlandse grondgebied. Dat is toch helemaal niet zo?"
In zekere zin kun je overheden wel beschouwen als de ultieme eigenaren van grond. Hiermee bedoel ik dat particulier eigendom kan pas bestaan als het economisch/juridisch en ook materieel wordt beschermd. Met militaire macht wordt het economisch eigendom van alle burgers tegen buitenlandse mogendheden beschermd. Een politiemacht en een juridisch systeem zorgen voor interne bescherming en leggen de kaders vast voor conflictbeslechting. In de meeste democratische landen staat het burgers vrij om bezit te verwerven, maar legt de overheid als 'ultieme eigenaar' randvoorwaarden op voor het gebruik ervan. Zo mag je geen kernproeven in je achtertuin uitvoeren. Deze overheid opereert ook weer binnen een kader, meestal vastgelegd in een grondwet. Het systeem heeft z'n inmiddels breed uitgemeten onvolkomenheden, maar iets beters valt niet eenvoudig te verzinnen.
20-aug-2003 Erik
Aschwin schrijft:
"Dit is dus kletspraat. Je ruilt niets. De producten en diensten worden niet geruild voor geld (belasting) maar je opgedrongen of je er om vraagt of niet. Dat is de werkwijze van de mafia."
Als ik dit goed begrijp, kan ik binnenkort een dood paard in mijn bed tegemoet zien omdat ik wat traag ben met mijn OZB. Even zonder gekheid: is er echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?
"Stemmen? Dat is een weinig rationele activiteit. Wat heeft het voor zin te stemmen als je invloed op het totale resultaat verwaarloosbaar is."
Op zich is het vanuit dit perspectief vreemd dat zo'n 70% van de mensen zo irrationeel is om überhaupt te gaan stemmen. Zoals wel vaker bij moeilijk te onderbouwen zaken worden wel pogingen ondernomen om toch een rationele verklaring te vinden voor de massale gang naar de stembus. Een van de mooiere verklaringen is de theorie van het minimaliseren van de maximale spijt: het zou bij wijze van spreken toch eeuwig zonde zijn als door jouw thuisblijven een Republikeinse hardliner het op een stem na verliest van een Democratische softie. De uitslag van de VS-verkiezingen in 2000 geeft aan dat er wel een zekere logica in deze theorie zit...
Wel heel rationeel is het (ik spreek uit een klein beetje ervaring) om met al je denkbeelden en ideeën aansluiting te zoeken bij een politieke partij. Het 'actief kader' is dusdanig klein dat het niet moeilijk is om met een niet al te grote inspanning een behoorlijke stempel op het partij-standpunt te drukken, zeker als het om lokale zaken gaat (dit werkt overigens alleen voor partijen die deel uitmaken van B&W college of kabinet).
20-aug-2003 René
Erik schrijft: "In zekere zin kun je overheden wel beschouwen als de ultieme eigenaren van grond. Hiermee bedoel ik dat particulier eigendom kan pas bestaan als het economisch/juridisch en ook materieel wordt beschermd. Met militaire macht wordt het economisch eigendom van alle burgers tegen buitenlandse mogendheden beschermd. Een politiemacht en een juridisch systeem zorgen voor interne bescherming en leggen de kaders vast voor conflictbeslechting. In de meeste democratische landen staat het burgers vrij om bezit te verwerven, maar legt de overheid als 'ultieme eigenaar' randvoorwaarden op voor het gebruik ervan. Zo mag je geen kernproeven in je achtertuin uitvoeren. Deze overheid opereert ook weer binnen een kader, meestal vastgelegd in een grondwet. Het systeem heeft z'n inmiddels breed uitgemeten onvolkomenheden, maar iets beters valt niet eenvoudig te verzinnen."
Maar als je punt is dat privé-eigendom moet worden beschermd, wat ik voor 100% met je eens ben is het toch logischer om een private organisatie hiervoor te laten zorgen. De overheid is immers een onteigenende eigendomsbeschermer - een contradictio in terminus. Verder lijkt het mij dat mensen toch zelf moetne aangeven of ze illen dat hun eigendom wordt beschermd en, zo ja, door wie. Vind je dan ook dat de maffia legitiem is en, zo nee, waarom niet?
Dat je geen kernproeven in je achtertuin mag uitvoeren lijkt me een regel die ook in een staatloze samenleing geldt. Wat is het naar jou idee precies dat het met een overheid wel werkten zonder overheid niet.
Volgens mij zijn we op deze site juist bezig om een alternatief te verzinnen voor de staat. Waarom denk je dat een statloze samenleving niet werkt? Ken je voorbeeden uit de geschiedenis van staatloze samenlevingen en kun je aangeven op welke punten die minder goed werken dan samenlevingen die wél een staat hebben? Een staatloze samenleving is natuurlijk ook niet perfect maar het lijkt meten verkizen boven wat we nu hebben.
Overigens, ervan uitgaand dat je het ermee eens bent dat de theorie van stilzwijgende instemming niet opgaat(kijk maar naar de mensen die expliciet zeggen dat ze het niet willen; dat is geen stilzwijgende instemming maar expliciet verzet):waar halt de overheid volgens jou het recht vandaan om haar waarden aan iedereen op te leggen?
20-aug-2003 yves
Erik :"is het echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?"
Ja
Wat is het criterium om het verschil te maken?
-democratisch verkozen, wat dan met Hitler?
-door wetten en regels aan banden gelegd. Hoe kun je aan banden gelegd zijn door iets wat je steeds meer naar hartelust kunt veranderen?
-algemeen belang, dit begrip heeft geen definitie en kan ook niet van politici of ambtenaren afgedwongen worden
-keuze tussen betalen of fysiek geweld, daar beslissen de politici naar hartelust zelf over, er is geen enkele garantie dat ze dat niet zullen doen, zolang dit in de opinie van de meeste mensen gelegitimeerd is
Is overigens gevangenisstraf geen fysiek geweld, wat gaan ze gebruiken als je niet naar de gevangenis wil omdat je belastingaangifte niet klopt
20-aug-2003 Aschwin de Wolf
"Even zonder gekheid: is er echt zo moeilijk om een onderscheid te maken tussen georganiseerde misdaad die mensen de keuze biedt tussen betalen of fysiek geweld, en democratisch gekozen, door wetten en regels aan banden gelegde bestuurders die binnen een bepaald mandaat een aantal zaken van algemeen belang moeten zien te regelen?"
Ja, dat is heel moeilijk. In toenemende mate stellen economen zich dezelfde vraag, zie oa. de "law and economics" school en de "public choice" benadering (de economische bestudering van het politieke proces).
Politieke filosofen hebben zich altijd al afgevraagd of de staat legitiem is en zo ja, wat zij moet doen. Toegeven, de kwaliteit van het debat is niet wat zij in de 18e of 19e eeuw was.
Hans-Hermann Hoppe stelt dat veel academici hun werkgever niet tegen de haren willen instrijken. Dat is een beetje marxistisch maar een mogelijke verklaring waarom het ene na het andere argument wordt verzonnen om de staat te rechtvaardigen.
Volgens mij zijn er overigens nog weinig economen en politiek-filosofen die een begrip als "algemeen belang" in de zin die jij het gebruikt nog serieus nemen. Er bestaat geen algemeen belang, slechts de belangen van afzonderlijke individueen. Sterker nog, wanneer een politicus het woord "algemeen belang" bezigt dan is het bijna de regel dat het om een deelbelang gaat. Of zoals iemand gisteren in de krant schreef:
"Indeed, a common thread in all junk economics and all junk social science is the assumption that the state is as angelic as individuals are selfish. Notwithstanding Machiavelli and the whole classical liberal tradition, this theory of the Nice State still exerts much influence in political, academic and business circles. Just assume that political actors (politicians, bureaucrats, voters) are moved by an altruistic love for their fellow men, and know what the latter need. The state will then respond to popular demands, and acts for the people's good. Mistakes can be made, but the state will remain focused on maximizing social welfare." (National Post)
Het lijkt erop dat je academische argumenten probeert te geven voor overheidsinterventie maar wanneer die als ontoereikend worden gezien je toevlucht neemt tot populistische opavttingen zoals "daar hebben we met zijn allen voor gekozen" (hetgeen feitelijk gewoon niet waar is), "het is een sociaal contract" (wat ook te betwisten valt), "er is wel degelijk verschil tussen de mafia en de staat" (maar dat is geen argument maar herhalen van je standpunt) etc.
"Zoals wel vaker bij moeilijk te onderbouwen zaken worden wel pogingen ondernomen om toch een rationele verklaring te vinden voor de massale gang naar de stembus".
Een theorie is dat het een vorm van "symbolische" rationaliteit is, hetgeen ik doorgaans een behoorlijk vage theorie vind. Waarom zou symbolische rationaliteit in het geval van stemmen instrumentele rationaliteit moeten domineren? Als stemmen evident irrationeel is laat je door te stemmen vooral zien idioot te zijn (gesteld dat je van deze theorie op de hoogte bent).
Verder is het dan de vraag wat mensen die stemmen proberen te symboliseren? Dat het goed is dat mensen macht over elkaar uitoefenen? Vanuit dit perspectief is er dan een extra argument om niet te gaan stemmen, namelijk om te "symboliseren" dat een systeem dat mensen in staat stelt macht over elkaar uit te oefenen en te exploiteren moreel corrupt is en economisch inefficient. dat is ook precies wat de drijfveer was achter de "stem-niet" campagnes van de vroege anarchisten.
Politici en socialistische academici hebben ovreigens een gruwelijke hekel aan deze theorie over stemmen. Er zijn zelfs academici die vinden dat de theorie helemaal niet onderwezen zou moeten worden omdat het het burgerschap ondermijnt. Kennelijk is het dus heel goed om onzin te verkopen dat je stem ertoe doet als dit de democratie ten goede komt...
Als gevolg van de controverse in Florida wordt wel eens gesteld dat je stem wel degelijk uitmaakt maar zie:
Cecil E. Bohanon and T. Norman Van Cott - Now More Than Ever, Your Vote Doesn’t Matter (pdf:
http://www.independent.org/tii/media/pdf/tir64bohanon.pdf
[The Independent Review, Volume 6, Number 4, Spring 2002]
21-aug-2003 Koos - wilt_comma_koosGEEN@SPAMyahoo.com
Mooi artikel. Ik wilde reageren op Erik, die zegt dat priveverzekeringen niet mogelijk zijn tegen werkeloosheid. Dat lijkt me niet een onweerlegbare conclusie. Ik heb eens gelezen dat CHU en ARP na de oorlog streden met de PvdA over de werkeloosheidsregelingen: alle drie de partijen zagen hierin een rol voor de staat, maar CHU en ARP wilden het karakter van verzekeringen behouden.
Erik, ook je opmerkingen over de algemene verkrijgbaarheid van een hogere opleiding behoeft kwalificatie. Toen ik werd geboren namen mijn ouders meteen een studieverzekering voor mij; toen het grote moment eenmaal was aangebroken was die door inflatie en het beurzenstelsel helemaal achterhaald. Destijds waren mensen nog gewend voor zichzelf te zorgen, en nu al geen ouder er meer over denken zoiets ouderwets als een studieverzekering af te sluiten. Zo zijn er nog ongetwijfeld vele voorbeelden te bedenken waar mensen hun zelfredzaamheid verloren, precies zoals Hayek voorspelde.
Iets dat bijnan ene bewijs vormt voor de kwade trouw van mensen in leidende positie die toch de verzorginsstaat verdedigen - ik heb het niet over de gemiddelde PvdA stemmer - is dat men weet dat er alternatieven zijn. Armen en werkelozen dienen niet uit de boot te vallen, maar i.p.v een statische (en staat-istische) uitkering/WAO zou je een negatieve inkomstenbelasting kunnen invoeren. Zo blijft de prikkel gehandhaaft, en de kosten kleiner. Milton Friedman heeft dit voorgesteld. Nooit en te nimmer heb ik dit voorstel in Nederland serieus besporken gezien - dat geeft je te denken.
21-aug-2003 Koos - wilt_comma_koosGEEN@SPAMyahoo.com
Achwin, ik dacht dat jullie Libertariers tegen democratie waren?
21-aug-2003 Peter v M
Koos,
het basisinkomen / de neg.inkomensbelasting is weldegelijk besproken in NL. Je kunt er artikeltjes over vinden in bijvoorbeeld het blad Economische en Statistische Berichten. Ook heeft het CPB verschillende varianten (hoogtes) ervan doorgerekend.
Het probleem was dat een betaalbaar (laag) basisinkomen als asociaal gezien werd, en dat een basisinkomen dat wel acceptabel gevonden werd onbetaalbaar was. Verder is een hybride variant doorberekend waar in plaats van alle andere uitkeringen af te schaffen een laag basisinkomen gecombineerd werd met een beperkt aantal aanvullende regelingen. Hierdoor vielen de besparingen op de uitvoering van de sociale zekerheid echter weer tegen, waardoor dit systeem niet heel erg verschilde met het huidige systeem.
Dit soort berekeningen van het CPB berusten natuurlijk op een aantal veronderstellingen op het gedrag van mensen, in het bijzonder de motivatie om nog te werken. Deze motivatie zou weleens overschat kunnen zijn. Experimenten met het basisinkomen in de VS wezen uit dat de motivatie om nog te werken veel lager was dan verwacht, ondanks dat bij het experiment duidelijk was dat maar tijdelijk een beroep gedaan kon worden op het basisinkomen (deze periode was 3 jaar).
Vaak wordt aangenomen dat een basisinkomen een positief effect heeft op de bijscholing van werknemers --dat zij de tijd dat zij werkloos zijn (en dus bij een NIB geld ontvangen: het basisinkomen) gebruiken voor scholing. Dit effect werd in de experimenten echter niet geconstateerd, ondanks dat de periode waarin beroep gedaan kon worden op het basisinkomen dus maar 3 jaar was!
21-aug-2003 Erik
Aschwin schrijft:
"Het lijkt erop dat je academische argumenten probeert te geven voor overheidsinterventie maar wanneer die als ontoereikend worden gezien je toevlucht neemt tot populistische opavttingen zoals "daar hebben we met zijn allen voor gekozen" (hetgeen feitelijk gewoon niet waar is), "het is een sociaal contract" (wat ook te betwisten valt), "er is wel degelijk verschil tussen de mafia en de staat" (maar dat is geen argument maar herhalen van je standpunt) etc."
Dit argument valt om te draaien. Het streven naar een maatschappij zonder enige vorm van overheidsdwang is op zich mooi, maar vervolgens moet je je wel in allerlei bochten draaien om ‘aan te tonen’ dat dit niet leidt tot andere vormen van dwang, en dat de dingen die de Staat doet ofwel overbodig zijn, ofwel ook in een vrije markt tot stand komen. Dit aantonen werkt het beste als je in een ivoren toren gaat zitten en de gordijnen dicht doet (de deductieve methode). Het feit wil namelijk dat er nergens op de wereld een samenleving te vinden is die zonder vorm van overheid naar behoren functioneert. Omgekeerd heeft de verfoeide democratische rechtsstaat juist zeer veel zegeningen gebracht die voor zich spreken, zoals sterk gestegen inkomens, een hoge levensverwachting, een hoog opleidingsniveau, een grote mate van economische vrijheid enzovoorts.
De verzorgingsstaat van de jaren ’70 van de vorige eeuw zou je kunnen beschouwen als een uitwas die deels al is gecorrigeerd. Een studieverzekering is inmiddels geen overbodige luxe meer door stijgende collegegelden en dalende studiebeurzen. ‘Eigen verantwoordelijkheid’ is een nieuw stopwoord. De Nederlandse verzorgingsstaat is de laatste twee decennia behoorlijk teruggedrongen. Wat resteert is een ministelsel waarbij de overheid een sociaal minimum garandeert en waar allerlei plichten tegenoverstaan om de weg naar de arbeidsmarkt weer terug te vinden. Hervormingen van binnenuit zijn dus goed mogelijk. Ik toets verder graag de kracht van argumenten, ook in praktische zin. Als blijkt dat het theoretische argument van imperfecte markten door de praktijk wordt gelogenstraft en dat er dus wel degelijk particuliere verzekeringen tegen werkloosheid mogelijk zijn, is dat wat mij betreft een goed argument voor ‘privatisering’. Mede gelet op de evidente nadelen van levenslange uitkeringen ben ik er zelf voorstander van om het recht hierop te beperken voor mensen met een arbeidsverleden, zodat het verzekeringskarakter wordt versterkt. Ik verwacht dat dit er over niet al te lange tijd wel van komt.
Overigens vraag ik me wel af wat libertariers als alternatief zien voor dergelijke hervormingen van binnenuit. Een staatsgreep om de staat op te heffen of zo?
21-aug-2003 Bas
Wat ik me afvraag is waarom indien iets in de vrije markt niet verkrijgbaar is, hier dus uit volgt dat er dan een staat moet zijn die dit gaat verzorgen?
En zeggen dat we zo'n grote mate van welvaart hebben bereikt is natuurlijk onweerlegbaar. Echter, de vraag is natuurlijk interessanter of we niet een nog grotere welvaart hadden bereikt indien niet 50% opgesoupeerd zou worden door de overheid. Nieuwe technologische ontwikkelingen worden in de regel niet door overheden geinitieerd.
Verder uitstekend artikel. Opvallend dat ik in de weken erna geen enkele ingezonden brief heb gelezen van verontwaardigde mensen die hun abonnement per direct willen opzeggen. Iets wat Bart Croughs nog wel eens ten deel valt.
21-aug-2003 Henry Sturman - henryGEEN@SPAMsturman.net
Dank voor de vele complimenten voor mijn artikel.
Er waren 3 weken na het verschijnen 2 ingezonden brieven op in HP/De Tijd. Eentje typisch negatief, over dat ik voorbij zou gaan aan de ellende van zieken etc. met een uitkering die toch echt hulp nodig hebben. Uiteraard volgens goede linkse traditie zonder in te gaan op mijn argumenten, o.a. dat dit ook opgelost kan worden met vrijwillige verbanden.
Een andere brief was wel aardig en enigszins positief, hoewel die wel stelde dat ik veel te ver ging. Maar geen dreigementen met opzeggingen of iets dergelijks. Terwijl dit toch voor mainstream begrippen een erg radicale kritiek was op de verzorgingsstaat. Dat is volgens mij een goed teken, en zou kunnen betekenen dat fundamentele kritiek op de verzorgingsstaat steeds meer acceptabel wordt. Dus hopelijk komen er steeds meer radicale kritieken in de gevestigde media.
29-aug-2003 Kameraden van de Hamer en Sikkel
Wat een egoïstisch zelfmedelij zeg, trieste zelfingenomen gefrustreerde mannetjes zijn jullie.
Jullie redeneren als een stelletje cowboys, als meervrijheid dit zo mooi vind dan zouden zij met al hun bourgeoisie discipelen (jullie dus)
lekker naar de United States of America moeten verhuizen dan kunnen jullie precies zien hoe mooi het is om in een land te wonen die geen verzorgingsstaat kent.
Vandaar dat er daar zo'n 4 miljoen dak en thuislozen zijn en 2/5 e deel van de gehele bevolking onder de armoedegrens leeft en wegens deze armoe veroorzaakt door het veelgeprezen kapitalisme van jullie de criminaliteit daar niet te handhaven is met alle ernstige gevolgen van dien.
Nederland zien we ook steeds meer deze kant op gaan de kloof tussen arm en rijk wordt groter, je moet over steeds meer kapitaal beschikken om je te kunnen voorzien van zorg.
Maar wat zal het de rijke zelfzuchtige vol afgunst volgepropte dikke tyfus aasgier uitmaken, hij heeft toch kapitaal zat.
Op een dag zal het spook weer van vlees en bloed zijn en zullen criminelen zoals jullie boeten voor de verrichte daden.
Socialisme of barbarij, Lang leve het communisme!
12-jan-2004 Louis
Lieve mensen,
De gedachte van een "handen-af"-overheid is een hele goede. De mens heeft een verantwoordelijkheidsgevoel dat moet worden aangesproken om een maatschappij schoon te houden.
De gedachte van een verzorgingsstaat pur sang is echter ook een goede. Wij zijn ten slotte vernunftige wezens die het ondragelijk vinden om de zwakkere mens te negeren.
Mijn betoog richt zich niet, zoals vele voorgaande betogen, op de inhoud van de liberaristische staat, of welke naam u het ook wilt geven, maar op de realisatie.
In mijn inleiding heb ik twee diametraal tegengestelde stellingen geponeerd, die een sterke samenhang hebben richting de antropologische wereld. Want is het niet de mens die de staat maakt, deze afbreekt, nieuwe staten ontwikkeld? Dus voordat u uw plannen maakt over de ideale staat, moet u zich eerst afvragen voor wie u die staat maakt. Wass ist der Mensch?
Wass ist der Mensch - welke entiteit plaatst u in de Staat der Vrijheid, en welke laat u buiten beschouwing? Kiest u voor het gezelschapsdier, het kuddedier dat achter elkaar aanloopt, zonder het zelf te beseffen (correct genoemd in een aantal reacties) of juist voor het roofdier dat zelfstandig bestaansrecht heeft in de wereld?
In het eerste geval zit u bij de verzorgingsstaat op de goede weg, echter deze wordt door u krachtig verworpen als een sociale mislukking dat ons miljoenen kost. De verzorgingsstaat heeft afgedaan en zal moeten worden vervangen door een nieuwe staat, de liberale vrijheidsstaat. Zelf regelen, zelf verzekeren, zelf je brood verdienen en zelf leven - Zelfstandigheid. Helaas zullen de kuddedieren dit niet overleven. Hun instincten zijn verloren gegaan en hun tweede natuur, de cultuur, heeft het overgenomen. Zelfstandigheid als instinct is een ondergeschoven kind waardoor vele kuddedieren radeloos ten gronde zullen gaan. Ze leefden in een gemaakte wereld waarin alles geregeld was, hun *ortbestimmung* lag vast: eens een koe, altijd een koe en nooit een kat. Door het ontnemen van hun cultuur, de verzoringsstaat, zal hun wereld instorten.
De tweede mogelijkheid voor de in te vullen entiteiten is het roofdier: deze trekt zijn eigen plan, is zelfstandig en weet wat de gevaren zijn in deze wereld. Als intelligent wezen met een hoop instincten handelt hij perfect in een vrije maatschappij. De zwakkere naasten zullen vervallen in een onvermijdelijk kuddegedrag en zullen het, in een staat zonder verzorging, niet redden. De sterkste overleeft.
De meeste gelezen reacties op dit forum wijzen in de richting van het roofdier als zelfstandige bewoner van de nieuwe staat. Maar heeft u wel eens nagedacht over het feit of deze entiteiten wel een staat nodig hebben? Reikt hun zelfstandigheid niet over de noodzaak van een staat heen, waardoor zij geen staat nodig hebben? En vervallen we zo niet terug in de klassieke natuurtheorie?
Misschien moeten wij onze staat richten op iets hogers. Als de indeling van Nietzsche overeenkomt met de maatschappij, dan heeft het geen zin om een vrije staat te maken voor entiteiten die het niet nodig hebben en is het ontbreken funest voor de mensen die het zonder niet redden.
Nietzsche gaf in *Also sprach Zarathustra* een eerste aanzet tot het denken over hetgeen wat na de mens zal komen. Dit is het werk van Nietzsche waarin hij uitleg geeft over de Ubermensch. Dit is, gezien het verleden, een zeer beladen begrip en ruimer genomen: werk. Nietzsche gaf de Ubermensch een duidelijke soortdefinitie mee: de sprong tussen mens en Ubermensch zal groter zijn dan die van aap naar mens. Ik wijs u op deze definitie en ik hoop dat deze bij u allen bekend is, zodat ik niet verweten wordt racistische visies loop te verkondigen. Een Ubermensch is geen ander ras, het is een ander soort. Zelf gaf Nietzsche geen nadere uitleg over deze entiteit en A.I., buitenaards of een sprong van de mens zelf is zelfs niet van belang. Maar hij komt...
Indien u een staat maakt dat niet geschikt blijkt te zijn voor de mens, maak die staat dan voor de Ubermensch. Want bij een toekomstige, utopistische gedachte hoort op z'n minst een utopistische staat die ook pas na de mensheid werkelijkheid kan worden. Denk eerst aan de entiteiten: Wass ist der Mensch?
12-jan-2004 Mik
Beste Louis,
Merkwaardig betoog. Als ik het goed begrijp zegt u de we de verzorgingsstaat nodig hebben om de wereld klaar te stomen voor de ubermensch of zoiets dergelijks. Dit terwijl u duidelijk zelf aangeeft dat de verzorgingsstaat vernatwoordelijk is voor het creeren van kuddedieren die niet meer in staat zijn om voor zichzelf te zorgen. Makke schapen die niet meer zelf kunnen denken en voelen, dit zijn untermenschen Louis. Begrijp je het dan niet de staat bereidt de mensen niet voor op de ubermensch maar voor de untermensch. Ofwel mocht de staat slagen en de roofdieren uitsterven dan hebben wij straks alleen nog untermenschen en de heersende elite. Dan hebben we eindelijk de definitieve permanente hel op aarde waar al zo succesvol mee gexperimenteerd is (Hitler,Mao, Pol Pot etc.). Dus we moeten het tij keren anders wacht ons de ondergang!
14-jan-2004 Louis
Beste Mik,
Ik begrijp uw bezwaren gedeeltelijk. Wat ik eigenlijk naar voren bracht, is de loze reden om een liberale staat te vestigen. In zo'n staat horen slechts de roofdieren thuis, terwijl kuddedieren, heel grof en gereduceerd gezegd: "het volk", maar nog beter geformuleerd: het "Men" van Heidegger, slechts kunnen overleven in een verzorgingsstaat omdat ze tenslotte instinctarm zijn en niet zelfstandig kunnen handelen.
Iedere wijsgerig antropoloog na Kant kan dit verschijnsel niet ontkennen: Kant noemt het de tegenstelling van mondig en onmondig, Nietzsche gebruikt de metafoor van de dieren, Heidegger gebruikte het "Men" en zowel Sartre als Gehlen sluiten zich er bij aan. Het "men" van de verzorgingsstaat zijn de miljoenen mensen die zonder deze vorm van staat een lager bestaansniveau zouden hebben, kortom die in de harde, liberale wereld zullen ze verdrinken.
Welnu, in een liberale samenleving zullen de roofdieren blijven staan, the strongest survives, ten koste van de zwakkeren. Ik heb in mijn vorige betoog de vraag gesteld of er wel behoefte is aan een staat waarin slechts de sterkeren kunnen overleven. Ik ben stellig van mening dat deze roofdieren geen staat nodig hebben. Deze soort is sterk genoeg en behoeft geen bescherming. Grenzen zullen vervagen en deze mensen zullen zich ontpoppen als krijgsheren die autonomie nastreven waardoor "de staat" als een kaartenhuis instort.
En het nastreven van deze autonomie, ik blijf Nietzsche aanhalen: als onderdeel van de "Wille zur Macht" eindigt bij de natuurtoestand van Hobbes, zoals beschreven in zijn Leviathan, waar je absoluut niet vrolijk van wordt. Dat is een hel op aarde.
Overigens overleven roofdieren ook de verzorgingsstaat, zij zijn niet hulpbehoevend maar zelfstandig. Het is ongegrond te zeggen dat de roofdier ten onder gaat aan de verzorgingsstaat. Het zal hoogstens zo zijn dat de zelfstandigheid van dezen zal afnemen door het gemak van de verzorgingsstaat.
"Untermensch" is een term die direct afkomstig is van de nazi's en zo'n gradatie zullen wij nooit en te nimmer mogen maken. Wij mogen het hebben over de volgende evolutionaire stap die wij als mens zullen maken en Nietzsche gebruikt daarvoor de term "Ubermensch". Dit zegt vervolgens niet dat wij of de kuddedieren Untermenschen zijn. Integendeel,wij zijn mensen en al willen we graag uit onmacht en als onbedoelde verwensing en uit gemak bepaalde individuen graag als Untermensch bestempelen, de term "Untermensch" als ras of soort is uitgesloten. Ik refereer aan en verwijs naar mijn citaat van Nietzsche inhoudende het verschil aap - mens, mens - Ubermensch. In dit schema zou je de aap als Untermensch moeten aanwijzen, maar een aap is geen mens, mensapen blijven apen, dus de term Untermensch is volstrekt onjuist.
Het is ook onjuist om makke schapen ook maar een soort van kwalificatie als Untermensch te geven. De term "men" is afkomstig van Heidegger, dit is een van zijn neologismen. Het samenzijn van mensen in een kudde krijgt een ander levensdoel, althans wordt het onthouden van het nastreven van het werkelijke levensdoel, namelijk dood gaan. Het Men zorgt er voor dat de kuddedier-mensen dit doel niet meer kunnen zien, zie het als Frans Bauer die duizenden mensen hun zorgen helpt vergeten, het is een niet-schadelijke drugs die met name kuddedieren beinvloedt. Roofdieren hebben hier geen last van en streven van nature de dood na. Noem mij negatief of existentieel, maar ik zie een hoop waarheid in deze vorm. Makke schapen (dit wordt dan een super kuddedier, ik weet niet of dit uw bedoeling is) zijn onmondig en blijven verstoken van het levensdoel, daar waar de roofdieren het wel zullen nastreven. En niets is erger dan angst voor de dood, verwijzing naar de Stoa. Dood gaan an sich is natuurlijk en onvermijdelijk.
Wij zullen ons nooit mogen aanwijzen als Ubermenschen, dit is, als wij dat werkelijk zijn, aan onze afstammelingen die de term Ubermenschen zullen hanteren in hun geschiedschrijving. De Nazi's hebben deze fout gemaakt, laten wij er van leren.
Ik geef u gelijk en houd mijn hart vast als het roofdier de geest geeft, dan krijgen we komisch gezegd een schaapskudde zonder herder, maar ook in het land der blinden is eenoog koning, er blijft altijd een sterker individu bestaan. Everyone's equal, but some are more equal than others.
En ten tweede, ja het tij zal gekeerd moeten worden. Echter is uw woordkeuze wellicht verkeerd: keer het tij is een linkse, aan de sp gekoppelde beweging. Hoewel ik noch liberaal noch links-sociaal ben, denk ik dat het verstandiger is als het tij anders gekeerd wordt.
Ik verwijs u stellig naar de werken van Nietzsche en vooral Heidegger. Het is complexe materie waarvoor op een bescheiden forum geen plaats is.
Louis
14-jan-2004 Speedy
Louis: Het is ongegrond te zeggen dat de roofdier ten onder gaat aan de verzorgingsstaat. Het zal hoogstens zo zijn dat de zelfstandigheid van dezen zal afnemen door het gemak van de verzorgingsstaat"
Louis,
Daar heb je ongetwijfeld gelijk in, maar dat is beslist niet de mening van de meeste libertariërs. Die veronderstellen immers dat de overheidsinvloed zich als een soort kankergezwel zal uitbreiden, onstuitbaar en al het goede verterend.
"Better to live one day as a tiger than one year as a sheep".
-- Tipu Sultan, the "Tiger of Mysore", last Supreme Potentate of All India, who resisted the English conquerors to the death and whose palace on the fortified island of Sering Pathan was guarded by living tigers.
15-jan-2004 Louis
Speedy,
die stellige indruk kreeg ik ook en vandaar mijn reacties op dit artikel. Ik houd niet van quoten, je moet de argumentele inhoud van mensen weerleggen, niet hun woorden. Ik denk ook dat u de kern van mijn betoog mist, ik heb deze uitgebreid uiteengezet, voor menig bezoeker denk ik te uitgebreid. Populair gezegd:
"Een liberale staat biedt slechts ruimte voor de zelfstandige mens, maar deze zal zo zelfstandig zijn dat een staat overbodig is. Het vestigen van zo'n staat is dan onzin."
Inderdaad, met andere woorden twijfel ik aan de haalbaarheid en gebruikbaarheid van een staat zoals jullie die in gedachte hebben. Een verzorgingsstaat is mislukt, verzin iets beters maar vergeet de links-sociale inwoners niet.
Louis
15-jan-2004 Speedy
Louis: "Een liberale staat biedt slechts ruimte voor de zelfstandige mens, maar deze zal zo zelfstandig zijn dat een staat overbodig is. Het vestigen van zo'n staat is dan onzin. (-) met andere woorden twijfel ik aan de haalbaarheid en gebruikbaarheid van een staat zoals jullie die in gedachte hebben. Een verzorgingsstaat is mislukt, verzin iets beters maar vergeet de links-sociale inwoners niet”
Louis,
Je stelling is te absoluut. Liberalen geven de voorkeur aan een beperkte overheid (om eventuele foutjes in het systeem glad te kunnen strijken), klassiek liberalen willen slechts een ‘nachtwakerstaat’ (schept randvoorwaarden voor het vrije ondernemerschap en zorgt voor veiligheid). Libertariërs zitten in het spectrum tussen minimale overheid en geen overheid. In dit laatste geval is het praten over een ‘staat’ inderdaad onzin, in de overige gevallen niet. Dat de mening van al deze vrijheidslievende mensen niet op exact hetzelfde uitkomt, heeft er mee te maken dat de theorie niet eenduidig is (en de praktijk ook niet).
Verder is het voor libertariërs niet nodig om iets beters dan de verzorgingsstaat te verzinnen. Libertariërs vinden dat zolang zij maar vrij worden gelaten, anderen kunnen doen wat ze willen. Een toekomstige wereld zou dan heel goed de vorm van een lappendeken van aparte gemeenschappen (socialisten, communisten, fascisten, liberalen, democraten, enz) kunnen hebben waarin gelijkgestemden samenleven en daar ook vrijwillig voor hebben gekozen. De ‘links-sociale inwoners’ die je noemt zouden dan het beste voor een socialistische leefgemeenschap kunnen kiezen.
PS quotes, zoals boven, hebben een praktische betekenis. De lezer weet dan onmiddellijk op welke voorgaande post je reageert. Quotes zoals hieronder zijn slechts ter illustratie.
"Ik vind het een onvervreemdbaar recht voor iedereen om op zijn eigen manier ten gronde te gaan."
-- Robert Frost (1874-1963) Amerikaans dichter.
16-jan-2004 Louis
Als u inderdaad een minimale overheidsinvloed nastreeft, welke onderdelen vallen dan onder die invloed en welke instrumenten geeft u de overheid?
16-jan-2004 Speedy
Louis: ”Als u inderdaad een minimale overheidsinvloed nastreeft, welke onderdelen vallen dan onder die invloed en welke instrumenten geeft u de overheid?”
Louis,
Een overheid kan in principe alle behoeften van de bevolking proberen te verzorgen (communisme) maar de praktijk heeft uitgewezen, dat dit geen goed idee is. Een planeconomie met gemeenschappelijk bezit is zeer inefficiënt, geeft veel freeloaders en ontneemt mensen het initiatief uit zichzelf iets te doen.
In een sociaal-democratie zoals de onze verzorgt de (semi)overheid nog steeds zeer veel zaken (wonen, infrastructuur, veiligheid, onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid, nutsvoorzieningen, openbaar vervoer, media, etc) maar gelukkig hoeven we er niet terecht als we een brood of een mobieltje willen kopen. ;-)
Er is echter geen principieel bezwaar om alle behoeften eenvoudigweg door de vrije markt te laten verzorgen. Een overheid zou dan geheel overbodig zijn. Uiteraard zullen mensen nog steeds gemeenschappelijke regelingen willen treffen, maar dit zal in verenigingsverband gaan waarbij je meestal de keus hebt uit diverse concurrerende verenigingen. Dat is anders dan nu, want de overheid is voor de zaken die zij beheert een monopolist en dat is voor de burger (door de moderne overheid ook wel ‘klant’ genoemd, zeer onterecht uiteraard want de burger heeft geen keuze) zeer nadelig.
Je kan denken een overheid nodig te hebben voor de veiligheid (op straat, in huis, onderweg, bij de voeding, op het werk, in de zorg) maar preventie kan je ook aan belanghebbenden overlaten, zoals consumenten-, patiënten- en branche-organisaties. Omdat de meeste zaken en mensen verzekerd zullen zijn ligt het voor de hand dat verzekeraars algemene voorschriften (brandveiligheid, verkeersveiligheid, etc) zullen opstellen in samenwerking met deskundigen (beveiligingsmensen, brandweer, etc). De meeste bedrijven, verenigingen, producten en diensten zullen dan ook van keurmerken voorzien zijn die door de verstrekkende organisaties regelmatig worden gecontroleerd. Overheidsinspecties zijn dan overbodig. Voor de bescherming tegen criminaliteit kan vanuit de verzekeraars een stelsel van beveiligings- en recherche-bureau’s, arbitragecommissies, detentie-inrichtingen en reïntegratie-adviesbureau’s worden opgezet. Dit vervangt ons huidige politie- en justitie-apparaat. Armoede bevorderd criminaliteit, dus er zullen particuliere verenigingen worden opgericht die de pechvogels uit de samenleving zullen ondersteunen.
Toch zijn er liberale mensen die denken, dat als je de overheid wegneemt dit machtsvacuüm snel zal worden opgevuld door grote bedrijven of door de georganiseerde criminaliteit. Om dit uit te sluiten willen zij de overheid geleidelijk terugbrengen tot een publieke organisatie die slechts eerlijke concurrentie in het bedrijfsleven en een goed ondernemersklimaat bevordert en bescherming voor de individuele burger en voor het land verzorgd. Een kleine slagvaardige organisatie zou daarvoor moeten volstaan en de belastingdruk op de bevolking zal dan ook gering kunnen zijn.
De bestuursvorm kan een parlementaire democratie zijn, waarbij volksvertegenwoordigers individueel en op hun persoonlijke ideeën en merites gekozen zouden moeten worden (geen politieke partijen dus). De band tussen kiezer en 'gemachtigde' is dan het sterkst.
Eventueel kan een overheid een aanvulling op de particuliere liefdadigheid verzorgen, maar de meeste liberalen zijn daar huiverig voor. Zodra je mensen afhankelijk maakt van de staat blijven ze in die positie en groeit hun aantal. Voor je het weet zit je weer in een verzorgingsstaat met een waterhoofd. Beter is om voor een zo gunstig ondernemersklimaat te zorgen dat iedereen in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien. Bij voldoende concurrentie is uitbuiting van zwakkeren uitgesloten, want dan kan je als werknemer altijd naar een ander en valt er niets uit te buiten.
“Self-reliance is the only road to true freedom, and being one's own person is its ultimate reward”
--Patricia Sampson
19-jan-2004 Louis
Beste Speedy,
ik had wat tijd nodig om uw betoog te bestuderen, vandaar mijn late reactie. Het stuk wat u nu schetst vind ik persoonlijk behoren tot een van de betere reacties. U geeft niet alleen aan wat uw mening is, dat heeft iedereen hier gedaan, maar u fundeert hem ook nog eens. U beheerst de theorie, maar aan uw woorden merk ik dat u ook in staat bent met de stof te werken en dat getuigt van een helder inzicht. Maar toch ben ik het niet met u eens.
U noemt de eerste, uiterst liberale mogelijkheid voor een nieuwe organisatiestructuur in een maatschappij. De vorming van eigen verenigingen, waardoor voorzieningen getroffen zullen worden door andere verenigingen. De controle daarop geschiedt door (andere?) verenigingen. De meest elementaire voorzieningen (de maatschappelijke veiligheid) zal aangeboden worden door verenigingen.Ik tel nu 4 verenigingen, waar een individu dus lid van kan zijn, of vallen de genoemde verenigingen binnen de vereniging van de betreffende maatschappij?
Ik snap dat uw staat bestaat uit een gemeenschap met semi-zelfstandige en autarkische mensen, die zelf voor hun rechten opkomen, dit alles op de meest vitale punten (landsverdediging?) beschermd door een vereniging die van oudsher "overheid" genoemt wordt. Binnen die gemeenschap wonen in doorsnee zelfstandigen, die van weinigen afhankelijk zullen zijn, anders kunnen ze net zo goed verkassen naar de maatschappij-met-lichtelijk-hulpbehoevenden-niet-zo-zeer-dat-een-verzorgingsstaat-noodzakelijk-is. Ik heb in de voorgaande betogen reeds aangeven dat de zelfstandig-autarkische mens niets nodig heeft. Deze mensen zijn nog te vinden op 2 plaatsen: in de videotheek onder het kopje "Actie" in de film "Waterworld" en bij verschillende strenge Nomaden.
In de westere wereld is zo'n maatschappij, een individuele maatschappij, volstrekt onmogelijk omdat ten eerste het leefgebied vergeven is. Een autarkische individu heeft veel ruimte nodig en die vind je niet. Door de overlevingsdrang zullen er nakomelingen komen, die vormen of een blijvende gemeenschap of worden verstoten waardoor de gemeenschap opgeheven wordt. Ofwel een mens vormt een gemeenschap en is verbonden, of hij gaat alleen verder en sterft. Ik schets dit erg ruw, maar godsgruwelijk slechte voorbeelden blijven lang hangen.
Uw tweede helft schetst een gangbaarder systeem: Ik ga u tegen mijn principes in quoten, het gaat mij om uw inhoud: de overheid geleidelijk terugbrengen tot een publieke organisatie die slechts eerlijke concurrentie in het bedrijfsleven en een goed ondernemersklimaat bevordert en bescherming voor de individuele burger en voor het land verzorgd. Een kleine slagvaardige organisatie zou daarvoor moeten volstaan en de belastingdruk op de bevolking zal dan ook gering kunnen zijn. Dit is m.i. mogelijk. Maar hebben wij dit niet? Uw idee wijkt niet veel af van vele liberale dromen. In deze gemeenschap zal de mens kunnen overleven. Maar blijft u op de kleintjes letten?
De bestuursvorm kan een parlementaire democratie zijn, waarbij volksvertegenwoordigers individueel en op hun persoonlijke ideeën en merites gekozen zouden moeten worden (geen politieke partijen dus). De band tussen kiezer en 'gemachtigde' is dan het sterkst.
Dit hebben wij al eeuwen. En het idee is dan ook achterhaald. De gekozen volksvertegenwoordiger stemt vrij van last.
Ik zal dit betoog blijven volgen want uw laatste idee is erg interessant. En ja! ik heb een (onbekende) quote gevonden. Uiteraard van Nietzsche.
"De meesten zijn filoloog en lezen slechts boeken, zij bereiken nooit het summum van filosoof: hij die denkt en schaaft"
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Om misverstanden te vermijden, hierbij een kleine uitwijding over mijn eigen opvattingen. Ik hoop, dat dit veel van je vragen verduidelijkt.
De essentie van een vrije samenleving is dat je kan kiezen. Om een bepaalde maatschappelijke dienst te regelen zullen er altijd meer samenwerkingsverbanden (verenigingen of bedrijven) bestaan. Zoveel hoofden, zoveel zinnen, nietwaar ? ;-)
Die concurrentie houdt de dienstverlening scherp, dwz klantgericht en efficiënt. Dat ontbreekt bij een monopolist als een overheid. Het gaat er om dat mensen uit eigen beweging de nodige actie ondernemen. Als je voortdurend de mensen met wetten moet dwingen om dingen te doen of te laten die ze eigenlijk niet willen, dan smoor je de creatieve energie in een samenleving.
In Nederland zijn momenteel de regeringspartijen met een meerderheid in het parlement gekozen door slechts 4 miljoen kiezers. Die mensen kunnen nu de overige 12 miljoen Nederlanders bij wet voorschrijven hoe ze moeten leven. Die dwang zou kunnen worden verzacht door de alles gladstrijkende consensus van ons befaamde poldermodel. Maar als dat overlegmodel werkelijk zo goed zou werken hadden we helemaal geen besluitvorming bij meerderheid van stemmen nodig. De individualisering van de maatschappij maakt dan ook dat democratie steeds meer uitdraait op regelrechte dictatuur.
Nu zitten we met 100 mensen in een bus die naar Groningen rijdt, terwijl er 49 naar Maastricht willen. Die 49 krijgen zo iets dat ze niet willen, maar zorgen er met hun financiële bijdrage aan de rit wel voor dat het kaartje van de 51 Groningen-reizigers lekker goedkoop is. Geen wonder dat die geen ander systeem willen. Dictatuur is altijd immoreel. De enig juiste en ethisch verantwoordde oplossing is natuurlijk TWEE bussen te nemen. Dan betaalt iedereen precies de kosten die er voor staan om dat te realiseren wat men graag wil. En zijn er meer bestemmingen gewenst, dan neemt men uiteraard meer bussen, kleine en efficiënte bussen die goedkoper te rijden zijn dan die ene grote.Uiteindelijk kom je er dan bij uit dat iedereen in zijn eigen auto gaat rijden, dan kan iedereen gaan en staan waar hij zelf wil zonder van een ander en van de dienstregeling van het openbaar vervoer afhankelijk te zijn. Dat is de (politieke) samenleving van de toekomst.
Anders dan veel christelijk geïndoctrineerde mensen denken, is de mens niet goed en niet slecht. De mens is net zo waardevrij als een vogel of een boom. Sommigen denken nog altijd dat de nazi’s het absolute kwaad vertegenwoordigden. Wetenschappelijk onderzoek heeft echter uitgewezen dat ieder mens tot letterlijk alles in staat is. Het hangt slechts van de omstandigheden af. Daarom is het van belang mensen slechts negatieve rechten te geven waardoor ze geen macht over anderen kunnen hebben (no force, no fraud in libertarische termen, zie ook: Libertarism ) en ze zoveel mogelijk hun eigen voordeel te laten nastreven. Onze natuurlijke instincten tot zelfbehoud en onze economische natuur zorgen er dan vanzelf voor dat negatieve effecten beperkt blijven. Daar zijn dan geen dwingende wetten meer tegen nodig. Zie dit verhelderende flash-filmpje over het begrip vrijheid (server niet altijd online): Liberty
Een typisch voorbeeld is milieuvervuiling. Dat milieuvervuiling optreedt komt eenvoudigweg omdat de openbare ruimte collectief bezit is, dan wel niemands bezit is. Als een buurman zijn vuilnis in je tuin dumpt zal je daar zeker tegen optreden en hem aangeven. De forse geldboete zal het economische voordeel dat de buurman heeft te niet doen, zodat hij er mee stopt. Rivieren, zeeën, grond en lucht worden nu echter verontreinigd omdat er geen directe sanctie op staat en het voor de vervuiler dus economisch aantrekkelijk is te vervuilen.
Ook het typische probleem dat mensen die veel reizen altijd vlak naast een internationaal vliegveld willen wonen, ivm het vermijden van files, maar geen last willen hebben van het vliegtuiglawaai regelt zich in een vrije samenleving vanzelf (in tegenstelling tot de jarenlange ellende waarmee de Nederlandse overheid de omwonenden van Schiphol opzadelt). Immers, op een bepaald moment levert intensivering van het vliegverkeer zoveel schadeclaims op van omwonenden wiens huis in waarde is gedaald, dat het voor de luchthaven voordeliger is om elders een nieuwe vestiging te openen. Hier zijn dus helemaal geen normen (geluidsoverlast is een subjectief probleem) of overheidssancties voor nodig.
Het gaat er om dat met het verdwijnen van overheden er wereldwijd dynamische samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan (communities van gelijkgestemden) waarvan iedereen geheel vrijwillig lid kan worden, dan wel het lidmaatschap kan opzeggen. Daarom is zo’n vrije samenleving ook niet aan een bepaald politiek of economisch systeem gebonden. Socialisme, communisme, liberalisme, democratie, fascisme, enz, het kan allemaal als mensen zich er maar gelukkig voelen.
Iedereen die een bepaald systeem aantrekkelijk vindt en aan de voorwaarden voldoet kan tot zo’n community toetreden. Geografisch kan men op de traditionele manier op een bepaalde plek samenwonen (veel libertariërs zijn bezig ‘vrijstaten’ op te richten, zie ook: LFC Liberty Portal , maar moderner is om iedereen gewoon te laten blijven waar men nu is en de moderne ICT-middelen te gebruiken om deze communities met hun verschillende stelsels naast en door elkaar heen te laten bestaan. Socialisten die vinden dat rijke mensen een deel van hun geld aan de armen moeten geven kunnen dit stelsel dan onder gelijkgestemden uitvoeren. Liberalen die daar niets van moeten hebben, hoeven daar uiteraard niet aan mee te doen. Men maakt dan ook zonder toestemming geen gebruik van elkaars voorzieningen. Tenslotte kan je als automobilist ook kiezen of je lid wordt van de ANWB of van de KNAC zonder dat je perse moet verhuizen. ;-)
"There are not enough jails, not enough policemen, not enough courts to enforce a law not supported by the people."
-- Hubert H. Humphrey
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Ik kan je nog een aanvulling geven om de basisopbouw van een vrije samenleving te verduidelijken. Veel maatschappelijke trends wijzen overigens al in deze richting. Belangrijke aanjagers daarbij zijn de globalisering, de informatisering en de toenemende individualisering.
Als je kijkt naar de structuur van moderne grote bedrijven (globals) dan zie je dat ze bestaan uit een wereldwijd netwerk van kleine en slagvaardige business units die onderling en met strategische partners in steeds wisselende verbanden samenwerken. Zo kunnen ze snel en gemakkelijk inspelen op de voortdurende veranderingen in de markt. De medewerkers die bij deze bedrijven werken, met name de kenniswerkers, zijn vaak een soort eenmansbedrijfjes. Het zijn vakspecialisten die hun expertise aanbieden aan de hoogste bieder. Het ene moment werken ze in een groot projectteam samen met honderden collega’s om een opdracht voor een grote klant in Europa uit te voeren, het andere moment doen ze geheel zelfstandig een klus voor een klein MKB-bedrijfje in Azië, om een voorbeeld te noemen. Soms reizen ze daarvoor de wereld over, maar vaker blijven ze gewoon thuis, in hun huis in de Rocky’s of met uitzicht op de Loosdrechtse Plassen of het Leidse Plein. Moderne ICT-middelen maken dit mogelijk. De globals en hun medewerkers overstijgen de traditionele natiestaat.
Een vrije samenleving zal net zo’n structuur hebben en overheden overbodig maken. De samenwerkingsverbanden van mensen zullen voortdurend wisselen en hun verenigingen (vergelijkbaar met de business units van de globals) vormen een wereldwijd netwerk. Daar overheen ligt het fijnmazige netwerk van individuen die op geheel vrijwillige basis 1-op-1 relaties aangaan. Deze netwerken verschuiven voortdurend ten opzichte van elkaar, want mensen worden lid van een bepaalde vereniging, gaan naar een andere of richten hun eigen club op. Net als de kenniswerkers van de globals zullen zij daarvoor soms moeten verhuizen en soms gewoon kunnen blijven waar zij nu zijn. Zo ontstaat wereldwijd een uiterst flexibele samenlevingsstructuur waarin mensen zich in vrijheid kunnen ontplooien.
”Just living is not enough... One must have sunshine, freedom, and a little flower”
-- Hans Christian Andersen
20-jan-2004 Louis
U haalt 2 dingen door elkaar. Enerzijds een leefgemeenschap en anderzijds een maatschappij. U bent nu waarschijnlijk verbonden in een libertarische leefgemeenschap, maar u behoort feitelijk nog steeds tot de Nederlandse maatschappij.
Een belangrijk onderscheid is dat de maatschappij autonoom is, heersend over een gebied dat in een democratische rechtstaat vermeld wordt in 1 of meerdere statuten. Dit heeft voordelen maar u noemt inderdaad ook een paar nadelen. Ook heeft een maatschappij vastgestelde grenzen waarbinnen zij mag en zal heersen.
Een leefgemeenschap darentegen kan slechts een private stichting zijn, met eigen regels die slechts in beperkte mate intern afdwingbaar zijn. Natuurlijk, de interne sociale controle is veel sterker, normen en waarden zullen in een kleine gemeenschap sterker worden nageleefd, sancties hebben een ander karakter (uitsluiting of persoonlijke vernedering binnen de groep) en de communicatieve lijnen zijn kleiner.
De maatschappij in Nederland is naar mijn mening in verhouding met andere westerse landen zeer goed gestructureerd. We hebben een algemene wetgeving waar menig land jaloers op is en de waarborgfuncties liggen muurvast verankerd. Dit zorgt enerzijds voor een stabiele basis waarop de hele economie gebouwd is, anderzijds voor een hoop ge-emmer over grootschalige projecten. De afdracht van gelden voor dit gedeelte van de overheid is nihil.
Maar uiteraard zijn er kwesties die naar mijn overtuiging geminderd mogen worden. Voorbeelden zijn de immigratiewetgeving, uitvoerige bezwaarschriftprocedures en de slappe handhaving. Ik zie dan ook best wat in uw ideeen.
De slappe handhaving (uw vb. milieuovertredingen) heeft te maken met de interne structuur van het bestuur: ambtenaren verbaliseren slechts en sanctioneren niet. Dit is een groot gemis en inderdaad is de oplossing voor een sanctionerend ambtenarenapparaat wenselijk. Last van immigratieproblemen heeft uw leefgemeenschap m.i. niet, iedereen kan lid worden als ze maar voldoen aan de eisen die gesteld worden door de vereniging. Laten we dit ook doorvoeren in ons landje. Wees sociaal maar reeel.
De waarborgende functies van het bestuur is soms overdreven: fanatieke geitenwollensokken kunnen belangrijke economische processen soms jaren vertragen. Hoewel velen in mijn omgeving tot een subgroep van dergelijke personen behoren, vind ik dat het algemene belang, het belang van de maatschappij, behartigd moet worden. Economische projecten hebben soms voorrang nodig, maar lang niet altijd. Zoals uw gemeenschap het statutaire belang behartigt.
De vorming van diverse leefgemeenschappen binnen de maatschappij "Nederland" is lastig of zelfs onmogelijk. Wel kunnen de interne regels veranderd worden en juist dat is het mooie van een democratie in vergelijking met een totalitaire staatsvorm. Natuurlijk staat het ons vrij om wetgeving aan te passen. Een aantal kleine wijzigingen waardoor de maatschappij meer vereniging wordt. De kernen uit uw theorie zijn feitelijk mogelijk, waardoor er meer vrijheid ontstaat. De ideologie is echter onmogelijk: in een strakverdeelde wereld met landsgrenzen, bi- en multilaterale verdragen is de globale vorming van gemeenschappen onmogelijk: er heerst te veel onvrede en oorlog. Dus begin een politieke partij, vorm een wetenschappelijk instituut en verdiep je in de uitgebreide materie en stel een sluitend voorstel op. Indien de mensen dit zullen accepteren en snappen, dan is een stevige positie haalbaar.
20-jan-2004 Speedy
Louis,
Het enige fundamentele verschil tussen een natiestaat en een vereniging is de vrijwilligheid waarmee je lid kan worden. In een natiestaat wordt je geboren en ben je automatisch lid. Je kan later je nationaliteit wijzigen, maar een statenloos persoon heeft het bijzonder moeilijk. Tot een vereniging kan je op vrijwillige basis toetreden. Je kan zelfs besluiten helemaal nergens lid van te worden. Voor het overige zijn er geen verschillen. De statuten/huishoudelijk reglement van een vereniging zijn even rechtsgeldig als een wet en de sancties bij overtreding zijn vergelijkbaar (boete of royement).
Het is overigens opmerkelijk, dat je ook spreekt van ‘persoonlijke vernedering’, want dat zou (uitgezonderd een SM-vereniging ;-) nu juist een overtreding van de non-agressie voorschriften zijn waarop zeker een sanctie zal staan.
De meeste relaties, zowel op het economische als op het intermenselijke vlak zullen echter in de vorm van contracten gegoten worden. Deze zijn uiteraard zeer individueel en vervangen de huidige algemene wetten. Het probleem met algemene wetgeving is dat je een soort gemiddelde moet vinden om de meerderheid van de gevallen te dekken en daarbij dan ook nog allerlei uitzonderingssituaties moet vastleggen zodat er geen rechtsongelijkheid ontstaat. Dit blijkt in de praktijk onmogelijk. Daarom zijn individuele contracten die iedere contractpartij op eigen merites kan invullen en afsluiten veel eerlijker.(Zie ook: Libertarian ethics )
Het klopt, dat de regelgeving in Nederland zeer gestructureerd is, maar tevens ook zeer complex (vergelijk de communistische planeconomie). Veel overheidsvoorschriften zijn tegenstrijdig en belemmeren de activiteiten van bedrijven en mensen onnodig. Dat dit hele wettelijke stelsel geen geld zou kosten is helaas onjuist. Een wet maken zonder controle is zinloos. De waarborgen die bij wet zijn vastgelegd moeten allemaal zeer nauwgezet worden gecontroleerd en dat kost veel geld. Het is dan ook beter om die waarborgen aan de betrokken marktpartijen over te laten (denk aan de eerder genoemde keurmerken die branche- en consumentenorganisaties daartoe zullen verstrekken).
Het is juist dat in een vrije samenleving geen immigratieproblemen zullen bestaan. Dat komt eenvoudigweg omdat alle grond en woningen in particuliere handen zal zijn. Iemand van buiten de regio zal dus zelf over voldoende financiële middelen moeten beschikken, dan wel hier een baan hebben of iemand hier moeten kennen die voor hem garant staat, om hier te kunnen wonen. Dat er in Nederland wel een immigratieprobleem bestaat heeft er overigens meer mee te maken dat er de afgelopen 30 jaar hier geen echt immigratiebeleid is gevoerd (met duidelijke toelatingscriteria). Daarvoor moet de politiek echter over hun gebruikelijke tijdhorizon van slechts 4 jaar heenkijken en beslissen wat men nu eigenlijk met dit land en de mensen er in wil bereiken. Een visie op de toekomst ontwikkelen als het ware (demografische, economische, sociaal-culturele ontwikkeling). Regeren is in Nederland echter “vooruit, we zien wel” i.p.v. “vooruitzien”. Dat moet een keer fout gaan.
De gebrekkige integratie van allochtonen is tegelijk een bewijs dat het heel goed mogelijk is verscheidene leefgemeenschappen in elkaar te schuiven, en deze geheel langs elkaar heen te laten leven. Zo kent Nederland al ruim 70 jaar een hechte Chinese gemeenschap die niet of nauwelijks is geïntegreerd. Oudere Chinese immigranten spreken nog altijd geen Nederlands, zij behouden hun Chinese gewoonten en cultuur, en leven geheel afzijdig van de overige Nederlanders, uiteraard op hun economische activiteit na (restaurants en artsen). Toch vormen de Chinezen een welkome en door iedereen zeer gewaardeerde aanvulling op de Nederlandse samenleving. Een minder gewaardeerd voorbeeld zijn de Arabische immigranten. Zij spreken ook slecht Nederlands, zijn niet of nauwelijks geïnteresseerd in de Nederlandse cultuur, werken in bedrijfjes van landgenoten waar ze gewoon hun eigen taal kunnen blijven spreken, halen ook hun partner uit het land van herkomst en chatten met de wereldgemeenschap van islamieten op het internet. De Nederlandse overheid heeft haar greep op deze grote groep mensen inmiddels vrijwel verloren. Toch wonen deze mensen in Nederland.
De invloed van de nationale overheid neemt al jaren gestaag af. Dit is omdat de bevolking meer vrijheid wenst (men stoort zich niet meer aan pietluttige wetten en de overheid kan onmogelijk alle regelgeving nog handhaven), maar ook omdat de kosten van algemene dienstverlening te hoog worden. De overheid moet daarom noodgedwongen steeds verder bezuinigen en steeds meer taken afstoten. Uiteindelijk zal de invloed van de overheid tot een minimum gereduceerd zijn, of men dit nu wil of niet. Die vrije samenleving komt er dan ook vanzelf. Alle trends wijzen in die richting.
"Many politicians lay it down as a self-evident proposition, that no people ought to be free till they are fit to use their freedom. The maxim is worthy of the fool in the old story, who resolved not to go into the water till he had learned to swim."
-- Lord Macaulay
22-jan-2004 Louis
Speedy,
uw keuze om de controle op naleving uit te besteden aan marktpartijen vind ik opmerkelijk maar uit uw oogpunt ook begrijpelijk. Ik ben alleen van mening dat naleving door particuliere instellingen niet haalbaar is. Voor een stevige onderbouwing kan ik nu niet garant staan, maar indien ik het probleem volgens een liberaristisch standpunt bekijk zou ik zeggen dat naleving van voorschriften niet nodig is binnen een contract- en verenigingsmaatschappij.
Als uw plan werkt (grove aanname van mijn kant) dan zal er op ieder gebied veel concurrentie bestaan, het falen (i.e. het niet voldoen aan de eisen en afspraken) zal direct leiden tot contractbreuk, waardoor dergelijke partijen gedwongen worden om conform de afspraken te leveren. Dit is zelfs efficienter dan het huidige systeem. Dus handhaving en naleving van de afspraken zullen uit het libertarisme voortvloeien.
Zo kent Nederland al ruim 70 jaar een hechte Chinese gemeenschap die niet of nauwelijks is geïntegreerd. Oudere Chinese immigranten spreken nog altijd geen Nederlands, zij behouden hun Chinese gewoonten en cultuur, en leven geheel afzijdig van de overige Nederlanders, uiteraard op hun economische activiteit na (restaurants en artsen).
Dit bestrijd ik. Als u, van elke allochtonengroep, bekijkt welke groep het meest geintergreerd is, dan is het de Chinese. Het grote verschil zit tussen de generaties. De eerste generatie (die voor de grote stormloop van met name Spanje, Turkije, Marokko en Italie naar Nederland trok) is inderdaad slecht geintergreerd: ze leven (buiten hun eigen gemeenschap) een zeer teruggetrokken bestaan en spreken de taal niet. Door de goede interne banden is dit ook niet nodig. De generaties daarna is echter uitermate succesvol en dit mag een zeer goede intergratie genoemd worden. De 3e generatie spreekt accentloos Nederlands, is daardoor multilanguaal en zorgt voor een boost in import/exportbetrekkingen.
Zij vormen hun eigen subcultuur en binnen de gemeenschap zullen ze hun eigen cultuur behouden, maar in de Nederlandse maatschappij draaien zij probleemloos mee.
Dit komt door de sector waarin ze werkzaam zijn (vooral horeca) waardoor zij gedwongen worden zich verstaanbaar te maken, door hun aanpassingsvermogen an sich (Net als jullie zijn ze gefocused op autonomie) en door een goede spreiding (met uitzondering van Den Haag en de andere grote steden).
Het zou overigens niet verkeerd zijn indien de Nederlanders wat eigenschappen van de Chinezen gaan overnemen. Ze zijn (buiten priveterreinen om) erg stipt, houden van efficientie en hebben buitengewoon veel verstand van regelgeving. De mensen die de nederlandse taal niet machtig zijn (bijvoobeeld koks) verstaan het wel en als buitenstaander is het zelfs mogelijk om met ze te communiceren.
Al met al denk ik dat de Chinezen een toonbeeld zijn van intergratie, als de andere allochtonen daar een voorbeeld aan nemen zullen veel problemen verholpen zijn.
Als puntje zou ik toch willen vermelden dat ook juist de Chinees werk zoekt binnen zijn gemeenschap, de partner vaak haalt in China (of laat halen,uithuwelijking is ook een eigenschap dat aan hun cultuur gekoppeld kan worden.)
22-jan-2004 Speedy
Louis,
Je hebt gelijk, dat er een directe terugkoppeling is bij contractbreuk. Toch zullen ook de ‘best practices’, ‘codes of conduct’, waarmerken, of hoe je ze ook wil noemen, van brancheverenigingen of consumentenorganisaties een belangrijke rol blijven spelen. Daarmee heb je als klant meer zekerheid voordat je een overeenkomst aangaat, en kan je je als leverancier onderscheiden van niet-gecertificeerde bedrijven. Alle betrokken partijen hebben er belang bij dat de certificatie correct verloopt en goed wordt gecontroleerd door de uitgifte-instantie. Ik denk daarom dat je je over de naleving van algemene voorschriften geen zorg hoeft te maken.
Je hebt ook gelijk, dat de jongere generaties Chinezen goed Nederlands spreken en goed op de hoogte zijn met onze cultuur en waarden en normen. Ook voor wat betreft hun werk passen ze goed in de Nederlandse samenleving. Toch heeft de Chinese gemeenschap in Nederland de eigen cultuur en eigen waarden en normen zeer goed vastgehouden. Het is, zoals je zegt, een subcultuur zoals er zovele in dit land zijn (van snowboarders en break dancers tot binnenvaartschippers en hangbejaarden). Het kenmerkende van dergelijke subculturen is dat ze in de Nederlandse samenleving hun zaken wel kunnen regelen, maar dat ze binnen de groep een veel sterkere band hebben dan met de mensen daarbuiten. Precies datzelfde geldt voor de Arabische allochtonen (die men meestal juist slecht geïntegreerd noemt).
In feite is Nederland geen smeltkroes (net zomin als de VS dat is) maar een soort lappendeken van subculturen, die slechts hier en daar raakvlakken hebben maar verder gewoon onafhankelijk van elkaar hun leven leiden. Hoewel er dus heel veel verschillende Nederlanders zijn, zijn er toch wel enkele zaken te noemen die vrijwel alle Nederlanders gemeenschappelijk hebben, zoals de neiging tot democratische samenwerking (overlegcultuur), waarbij men bijzonder open kan zijn, visionair en praktisch tegelijk, de afkeer van autoriteit, en een ingeboren drang naar zelfstandigheid en vrijheid. Op de raakvlakken moeten de verschillende subculturen hier dus redelijk met elkaar overeen stemmen.
Dat er wel een probleem is bij de Arabische allochtonen en niet bij de Chinese kan er mee te maken hebben dat de Chinese mentaliteit (harde werkers, beleefd, financiële steun in familieverband, ed) goed overeenkomt met de Nederlandse normen en waarden. De Arabische mentaliteit daarentegen (macho-gedrag, godsdienstwaanzin, klaploperij, ed) past hier helaas minder goed. Zelfs op de weinige raakvlakken die deze teruggetrokken groep met de andere inwoners heeft ontstaat daardoor gemakkelijk wrijving.
Volledige integratie zou dit oplossen, maar tevens een totale verandering van de eigen cultuur nodig maken. Daarom is het voor deze groep beter zich nog verder uit de Nederlandse samenleving terug te trekken (dwz het aantal raakvlakken tot het uiterste minimum te beperken; net zo teruggetrokken als de joden eeuwenlang in Europese landen hebben moeten leven). In feite is dit waar ook de jongere generatie voor heeft gekozen (eigen woonwijken, eigen scholen, eigen bedrijfjes, partners uit land van herkomst, chatten op het web met cultuurgenoten, etc).
Het is natuurlijk een prachtig experiment om te zien of volkomen verschillende culturen toch naast elkaar kunnen leven. In Israel lukt het duidelijk niet, maar daar speelt ook veel onrecht mee. De basis van veel conflicten is vaker echter geen onrecht maar slechts ergernis. Zo zijn er in sommige conservatieve staten van de VS wetten die afwijkend sexueel gedrag in de eigen slaapkamer strafbaar stellen (o.a. homofilie), omdat de in meerderheid streng christelijke bevolking zich blijkbaar ergert aan het idee alleen al wat er zich achter de deur van de buren kan afspelen.
In Nederland laten de mensen elkaar gelukkig meer vrij, dus misschien dat hier het experiment met die totaal verschillende culturen wel gaat lukken. ;-)
27-jan-2004 Louis
Speedy,
en nu zijn we terug bij af. Via een mooie cirkel eindigen we bij de vraag die ik als eerste stelde: waarvoor maak je een nieuwe staat en samenleving, was ist der Mensch?
Je zou ten eerste kunnen stellen dat objectiviteit niet bestaat en dat slechts subjectiviteit van belang is. Je ziet ten slotte alles door je eigen ogen. Tegelijkertijd is het de vraag of alles dan niet objectief is. Verhef je eigen subjectiviteit boven die van anderen en maak jouw subjectieve gedrag tot basis van alle waarheden, maak deze objectief.
De mens is een individu, een enkeling en deze heeft van nature één vijand: het wij-gevoel, dat aan ons trekt terwijl we het niet merken. Zo vallen we van de ene generalisatie in de andere en zo gaat deze mooie wereld kapot. In plaats van nodige individuen blijven er groepen over, die allen 1 mening vertolken, die hun vrijheid uit gemakzucht heeft opgegeven "om zich niet druk te hoeven maken om een eigen mening te formuleren, maar die schuilen onder de grote paraplu". Mensen die zijn vergeten hun mening te vormen, maar slechts opinies kunnen geven. Een multiple-choice mogelijkheid aankruizen. De mens die niet meer denkt, maar handelt.
Toegegeven, je krijgt het verdomd moeilijk als je stelt dat de mens instinctloos is. Immers, het handelen van de mens omtrent meningen gebeurt niet volgens de ratio, maar via het automatische. Dwangmatische wellicht voor sommigen. Maar toch verschilt een instinct erg van het automatische. Een instinct had als doel het beschermen van de mens en zo proberen zijn leven te verlengen. Het automatische heeft tot doel de mens onvrij te maken, ondergeschikt aan dit Men. Wat het Men precies is, of het tastbaar is, of zichtbaar.
Nee, niets van dit alles. Het men is een manier van denken die zich nestelt in onze maatschappij: het kiezen van de middenweg, niemand schade berokkenen althans zo min mogelijk. Als een parasiet verspreidt dit men zich. An sich is dit men een dood wezen, het verkeert in een natuurlijke rust totdat deze verstoord wordt door een mens. Deze mens zal het Men beetpakken en veranderen naar zijn inzichten en als hij eenmaal het Men onder controle heeft, zal hij heersen.
Populisme is een groot voorbeeld en tevens een groot gevaar. Ik weet niet in hoeverre "de geest van Pim" verweven is in het Libertarisme en ik heb mij uit principes onthouden van de standpunten van de beste man, dus ik laat de uitkomst aan jullie, maar hij zorgde voor koren op mijn molen. Ja, er werden fouten gemaakt in het bestuur en ja, wij waren het er niet mee eens.
Hebt u welleens 5 minuten gesproken met een doorsnee LPF aanhanger? Dat is inhoudelijk equivalent aan een taalcursus Nederlands die wordt aangeboden tijdens de inburgeringscursus: herhalen, herhalen, herhalen. Nu weet ik dat dit genuanceerder zit, maar nog nooit heeft iemand in zo'n korte tijd het Men zich eigen gemaakt. Het gedachtegoed van Pim is opeens ons gedachtegoed en dat resulteert direct in een aanpassing van het bestuurlijk klimaat in dit land: alles mocht door de heren politici gezegd worden, zolang er maar niet langer dan 9 minuten over nagedacht is.
Het Men, maak het je eigen en win! Maar ook het Men is geen garantie voor een victorie, de heren Bos en Balkenende hebben mij behoorlijk geholpen om de toekomst van de mens tot minder zwart te zien. Bos, de populist, bespeelde het publiek met onhaalbare maar wel populaire plannen, hij speelde met het Men en hij deed het goed.
Maar gelukkig hebben wij Balkenende. Iemand die kennis heeft maar geen populisme uitdraagt. Het blijkt alsof Balkenende heeft gewonnen door intelligentie als opponent voor het Men. Uiteindelijk moet het volk een keuze maken en wat is een verklaring voor de winst van het intellect in plaats van het Men?
Veel goeds over Balkenende wordt niet gezegd en ik snap niet waarom. Hij heeft het uiterlijk niet mee, hij mist charisma, hij is impopulair, het is een lozer die zich druk maakt om de verkeerde dingen.
Rethorische vraag voor de liefhebber: Van wie zijn deze uitspraken afkomstig?
De kenmerken zijn: uiterlijke verschijningsvormen, veralgemeniseringen en geen inhoudelijke argumentatie.Vooroordelen.
Juist, het Men. Onbewust maken we ons schuldig aan de gemakzucht. Wij verdiepen ons niet meer in de problematiek, wij luisteren naar Frans Bauer. Politiek is een poppenkast, vroeger was het een spel.
Nu ik toch bezig ben om mensen af te kraken, en niemand uitgezonderd, ieder, zelfs ik, maakt zich schuldig aan gemakzucht, ga ik maar lekker door.
Staat u er weleens bij stil bij uzelf? Bij bestaan, zijn, zijnde? Hoe weet u dan dat u leeft?
Is het de domheid van de mens dat ze je raar aankijken bij het stellen van dit soort vragen? Bij sommigen zag ik zelfs een lichte vonkeling in de ogen, waarna hun mond openviel en inderdaad, die bevestiging. "Hey, ik leef.."
Of mensen met minachting voor de kleurling: waarom dan? Vorm verdomme die mening, laat zien dat je je intellect gebruikt en alstublieft mensen denk nu eens eerst na voordat u iets zegt! Het is een kleine moeite om je er van bewust te worden dat je een individu bent, met een eigen kijk en een eigen wil. Soms moet je die sluimer met geweld openbreken, mensen schoppen tot ze de waarheid zien. Soms moet je ook even bezinnen. De maatschappij gaan bekijken op een ander perspectief en deze proberen los te koppelen van de overheersende factor.
Welnu, terug naar het forum.
Welke staatsvorm zou gekozen moeten worden? Die van algemene vereniging in groepen van gelijke gezindheid? Zo zal het individu sterven en ten onder gaan aan het Men, dat de mening binnen de vereniging zal beperken tot een opinie.
De vrije staat is individuele autonomie en dat zou ieder individu na moeten streven. Nu ben ik zelf verre van autonoom en de kans op autonomie is heel klein. Maar de geest is vrij van het Men, het kost mij een paar jaar, maar de beste dingen zijn ook al eerder uitgevonden voordat ze ontdekt zijn.
een quote heb ik niet, wel een fles whisky
27-jan-2004 Speedy
Louis: “De vrije staat is individuele autonomie en dat zou ieder individu na moeten streven.”
Louis,
Bedankt voor je uitgebreide toelichting (ontboezeming, zou ik bijna zeggen). Ik denk dat je meer libertariër bent dan je misschien zelf wil toegeven. ;-)
Het is mooi dat je mensen wilt wakker schudden en ten volle wilt laten genieten van het leven, maar uiteindelijk zullen zij zelf die keuze moeten maken. Leven in verenigingen of leven als volledig autonoom individu, dat moet iedereen voor zichzelf kunnen bepalen.
Het is overigens een natuurlijke ontwikkeling. Sociale verbanden (familie, clan, stam, groep, natie, world community) hebben altijd een praktische bijdrage geleverd aan het overleven van het individu tussen de anderen. De wereld kende vroeger uitsluitend ‘wij’-culturen. Met de ontwikkeling van moderne wetenschap en techniek, beter onderwijs, betere zorg, meer welvaart, etc. is de emancipatie van mensen echter verder gegaan en wordt het voor steeds meer individuen mogelijk zich in belangrijke mate aan het collectief te onttrekken en hun leven naar eigen wens vorm te geven.
Prof. Ruut Veenhoven geldt als een internationale autoriteit op het gebied van geluksonderzoek. Hij heeft in de afgelopen 30 jaar in meer dan 100 landen onderzoek gedaan naar de geluksbeleving van mensen. Het blijkt, dat meer materiële welvaart (boven een zeker bestaansminimum) mensen niet gelukkiger maakt. Meer individuele vrijheid echter wel. De individualisering is dan ook een logische trend.
Als je leven dichtgetimmerd zit (je hebt een rotbaan maar je kan niet weg, je hebt een rothuwelijk maar je kan niet scheiden, je hebt een ideaal maar je kan het niet verwezenlijken) ben je ongelukkig. In veel ontwikkelingslanden met ‘wij’-culturen (geldt overigens ook voor Japan) blijkt de sociale hierarchie en sociale druk zó benauwend dat mensen er minder gelukkig zijn dan in sterk individualistische Westerse samenlevingen.
Dat sommige mensen zich misschien wel aan het collectief kunnen onttrekken, maar dit om redenen van onzekerheid of gemakzucht (zoals je al aangaf) niet doen kan je als een vorm van onvolwassenheid (c.q. onge-emancipeerdheid) beschouwen. Aan de andere kant kunnen ge-emancipeerde mensen er ook in vrijheid voor kiezen om deel van een collectief uit te maken en zich vrijwillig aan de regels te onderwerpen. Daar is op zich niets mis mee, zolang men andersdenkenden maar vrij laat.
Het is opnieuw de tegenstelling tussen de schapen en de tijgers. Met dit verschil dat in een werkelijk vrije samenleving de schapen de tijgers voortaan met rust laten, en omgekeerd. Als je de in dit draadje besproken trends bekijkt is de kans op het ontstaan van zo’n vrije samenleving beslist groter dan veel mensen denken.
Je hebt de whiskey klaarstaan, dus daar moeten we maar eens op proosten ! :-D
“Relationships of all kinds are like sand held in your hand. Held loosely, with an open hand, the sand remains where it is. The minute you close your hand and squeeze tightly to hold on, the sand trickles through your fingers. You may hold onto some of it, but most will be spilled. A relationship is like that. Held loosely, with respect and freedom for the other person, it is likely to remain intact. But hold too tightly, too possessively, and the relationship slips away and is lost.”
--Kaleel Jamison
30-jan-2004 Louis
-- kan iemand de reply-knop naar beneden verplaatsen? --
Speedy,
ik zal nooit een libertarier worden, al is het maar omdat ik toch niet in een vereniging pas. Mijn denkbeelden komen inderdaad overeen, maar ik ben en blijf skeptisch over de uitvoering; de maatschappij zal eerder instorten dan veranderen. Het Men zoals Heidegger het noemt, zorgt voor een meningloze maatschappij waar onverschilligheid hoog in het vaandel staat: onze tolerantie. Daardoor duurt het heel lang voordat er iets gebeurt in dit kleine landje. Nederland slaapt.
"Met de ontwikkeling van moderne wetenschap en techniek, beter onderwijs, betere zorg, meer welvaart, etc. is de emancipatie van mensen echter verder gegaan en wordt het voor steeds meer individuen mogelijk zich in belangrijke mate aan het collectief te onttrekken en hun leven naar eigen wens vorm te geven."
Het is juist tegenovergesteld. Welvaart zorgt voor goedkoop sentiment en vermaak. De mens hoeft minder te denken en wordt lui. Vgl. ambachten, handwerk, vakwerk. Aan de andere kant kunnen we zorgen voor gigantische welvaart, waardoor ons leven eenvoudiger wordt. Maar van emancipatie is geen sprake. Het collectief houdt de mens vast zolang er sprake is van welvaart waar we niet mee om kunnen gaan.
U stelt dat vooral het gemak om vrij te worden belangrijk is voor de mens. "je hebt een rothuwelijk maar je kan niet scheiden" Is dit een probleem van een vrijheid die je moet herwinnen? Of is het juist het gemak waarmee je normen en waarden vergeet en elkaar een heilige belofte doet, die geen andere inhoud heeft dan een juridische?
In een strakke leefomgeving is de mens minder vrij, akkoord, maar vind de middenweg: Een strakke leefomgeving met regels waarin jij je kunt vinden. Maar hoe dan ook, je blijft een omgeving nodig hebben.
"Dat sommige mensen zich misschien wel aan het collectief kunnen onttrekken, maar dit om redenen van onzekerheid of gemakzucht (zoals je al aangaf) niet doen kan je als een vorm van onvolwassenheid (c.q. onge-emancipeerdheid) beschouwen."
Onvolwassenheid, dat is het niet. Onvolwassenheid duidt er op dat de mens van onvolwassen doorgroeit naar volwassenheid. Het is juist andersom. De mens vervalt in het collectief zodra ze alles op orde heeft: huisje, boompje, beestje. Risico's worden ingeperkt, mens wordt burgerlijk. Een klein kind is in die zin in kind eigen vrijheid beperkt: door de invloed van beschermende verzorgers kan zij niet vrij zijn. Pas in de pubertijd (vgl. Freud) gaan mensen zich vragen stellen. Voordeel is een eigen beeldvorming, nadeel is een sterke groei in het aantal zelfdodingen. Wat ik gemerkt heb op de universiteit is dat de studenten gaan voor zekerheid, briljante geesten zitten er zeker tussen, maar ze komen er niet uit. Ze slapen al tijdens het eerste jaar in: 36 maanden tot de bachelor, 12 voor de master en hup, de maatschappij in. Wat een crime!
De academische vrijheden zijn juist voor de mens van levensbelang wil zij uit het collectief kruipen. Studenten moeten iedere maand weer op het malieveld zitten. Hun geest moet de ruimte krijgen om tot ontplooiing te komen, door de heersende structuur is dat niet mogelijk. De studenten slapen.
Ik zou uw laatste beeldspraak willen veranderen in: wij zijn allen schapen (kuddedieren) en kunnen slechts de vrijheid bereiken door eerst de geest te ontdoen van alle vooroordelen (vgl. Descartes).
En na de vrijheid van de geest is er ruimte voor de beperkte vrijheid van het lichaam (vgl. Kant) Vervolgens leren we op een abstracte manier dat het collectief zijn intrede doet.(feitelijk bij Nietzsche) Heidegger maakt het wetenschappelijk en Sartre opent de deur tot vrijheid, of juist niet?: determisme.
Waar deze lijn eindigt, weet ik niet. Een Sodom en Gomorra wellicht. Op naar de vernietiging van een collectief. Dat daaruit een vrije staat wordt ontwikkeld, dat is goed mogelijk. De mens weet dan pas wat hij is.
- ........ - Nietzsche, 4 Januari 1889
Ps. de fles is ter ziele.
31-jan-2004 Speedy
Louis: “de fles is ter ziele”
Geen wonder Louis, als ik je zo lees kan ik mij niet aan de indruk onttrekken, dat je eens een minder zwartgallige filosoof als Nietzsche zou moeten lezen. ;-)
Als je liever als solist leeft en niets met verenigingen te maken wil hebben is dat binnen een libertarische samenleving heel goed mogelijk (in tegenstelling tot nu). Anderen zullen echter liever voor intensievere samenwerkingsverbanden kiezen. Beide is mogelijk.
Ik ben het met je eens dat er veel mensen zijn die niet tot het uiterste gaan om hun capaciteiten te ontwikkelen en hun kansen te benutten. Dat is jammer voor hun bijdrage aan de samenleving, maar is het ook jammer voor hun eigen geluk ?
Want daar gaat het tenslotte om, vrijheid is slechts een middel, geen doel. Als er mensen zijn die graag leven als de eerder genoemde schapen, wie zijn wij dan om hen dit te verbieden ?
Uiteindelijk gaat het er om dat je tevreden kan zijn over de manier waarop je je eigen leven kan inrichten. In de maatschappijmodellen die libertariërs hebben ontwikkeld staat niemand iets in de weg om, naar keuze, te leven als een autonome tijger of als een collectief schaap.
Waar je ook voor kiest, bedankt voor deze interessante discussie. Mocht je het nog niet kennen, het Vrijheid-Forum op Libertarian.nl is beter uitgerust voor lange discussies: Vrijheid-Forum (je kan er ook heel gemakkelijk quoten, haha ;-D
“Each generation is like a new tenant who, before moving in, changes things around, cleans up the facade, and adds or pulls down an annex, according to his own needs. From time to time some generation more vigorous or short-sighted than its predecessors, pulls down the whole building, sleeping-out in the open until it is rebuilt. When, after a thousand privations and with enormous efforts, they have managed to rebuild it to a new plan, they are crestfallen to find it is not much more comfortable than the old one. It is true that those who drew up the plans are set up in good apartments, well situated, warm in winter and cool in summer; but the others, who had no choice, are relegated to the garrets, the basements or the lofts.
So there are always enough dissenters and trouble makers, of whom some miss the old building, whilst some of the more enterprising already dream of another demolition. For the few who are satisfied there is an innumerable mass of objectors.
We must remember however that a few are satisfied. The new edifice is indeed not faultless, but it has some advantages; why pull it down tomorrow, later, indeed ever, as long as it shelters enough tenants to keep it going?
I myself detest the wreckers as much as the tyrants. If you feel your apartment is inadequate or too small or unhealthy, then change it - that is all I ask. Choose another place, move out quietly; but for heaven's sake don't blow up the whole house as you go. What you found unsuitable might delight your neighbour.”
-- uit “Panarchie” van P.E. De Puydt uit juli 1860 (zie voor het volledige artikel